પગાર બંધ થાય એટલે દર મહિનાની 1 તારીખે જે રકમ ખાતામાં આવતી હતી, એ બીજે ક્યાંકથી લાવવી પડે. મોટા ભાગનાં નિવૃત્ત મમ્મી-પપ્પા માટે એ "બીજે ક્યાંક" એટલે બેંક FD. જાણીતી વસ્તુ છે અને વ્યાજ દર કાગળ પર પાકો લખેલો હોય. ઉપરથી 60 કે એથી વધુ ઉંમરવાળાને બેંકો થોડું વધારે આપે છે: થોડો ઊંચો વ્યાજ દર, TDSની વધારે લિમિટ, અને દર મહિને વ્યાજ લેવાનો ઓપ્શન, જાણે નાનું પેન્શન.
પણ "બધું FDમાં મૂકી દો" એ કંઈ આખો પ્લાન નથી. બેંકે બેંકે રેટમાં મોટો ફરક છે, સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકની FDમાં ખરેખર કેટલા પૈસાનો વીમો છે એની લિમિટ છે, ટેક્સ તમે કઈ રિજીમ પસંદ કરો એના પર આધાર રાખે, અને પોસ્ટ ઓફિસની એક સ્કીમ અત્યારે મોટા ભાગના સિનિયર FD રેટ કરતાં વધારે આપે છે. આ લેખ નિવૃત્ત વ્યક્તિ માટે છે, અને એ દીકરા-દીકરી માટે પણ જે મોટે ભાગે ફોર્મ ભરવા સાથે જાય છે. એટલે આખી વાત રૂપિયામાં કરી છે, અને છેલ્લે એ લિસ્ટ છે કે બેંકના કાઉન્ટર પર સહી કરતાં પહેલાં શું જોવું.
સિનિયર સિટિઝનને FD પર ખરેખર શું મળે
સિનિયર સિટિઝન FD એ જ ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ છે જે બીજા બધાને મળે. ફરક ફક્ત વધારાની સગવડોમાં છે:
- વધારે વ્યાજ. મોટા ભાગની બેંકો 60 કે એથી વધુ ઉંમરના ખાતેદારને વર્ષે આશરે 0.5% વધારે આપે છે. અમુક બેંકો અમુક મુદત પર એથી પણ વધારે આપે. જેમ કે SBI એની We-care સ્કીમમાં 5–10 વર્ષની FD પર બીજા 0.50% ઉમેરે છે, અને 80થી ઉપરનાને 0.10% અલગથી આપે છે.
- TDSની વધારે લિમિટ. એક બેંકમાંથી ટેક્સ વર્ષમાં તમારું વ્યાજ ₹1 લાખ વટાવે ત્યારે જ બેંક ટેક્સ કાપે. બીજા લોકો માટે આ લિમિટ ₹50,000 છે.
- વ્યાજ લેવાની રીત. વ્યાજ ભેગું થવા દેવાને બદલે તમે એ દર મહિને કે દર ત્રણ મહિને લઈ શકો.
- જૂની રિજીમમાં ટેક્સ કપાત. સિનિયર સિટિઝન ₹50,000 સુધીના વ્યાજ પર ડિડક્શન લઈ શકે (જૂનું 80TTB). એનાથી ખરેખર ફાયદો થાય કે નહીં, એ નીચે જોઈશું.
સિનિયર રેટ સામાન્ય રીતે 60 પછી કરાવેલી કે રિન્યૂ કરેલી FD પર જ મળે. 58 વર્ષે ખોલેલી FD મોટે ભાગે મેચ્યોરિટી સુધી એના જૂના રેટ પર જ ચાલે. એટલે રિન્યૂ વખતે બેંકમાં પૂછી લેજો, અને બેંકના રેકોર્ડમાં તમારી જન્મતારીખ બરાબર લખેલી છે કે નહીં એ પણ જોઈ લેજો.
અત્યારે સિનિયર FD રેટ કેટલા છે: મોટી બેંકો vs સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો
ઓક્ટોબર 2026ની શરૂઆતના સિનિયર રેટ, ₹3 કરોડથી ઓછી FD માટે (SBIના રેટ એના પોતાના રેટ કાર્ડમાંથી, બાકીના Upstox અને Business Todayના 5–6 ઓક્ટોબરના ટેબલમાંથી):
| બેંક | 1 વર્ષ | 3 વર્ષ | 5 વર્ષ |
|---|---|---|---|
| SBI | 6.75% | 6.80% | 7.05% (We-care સાથે) |
| HDFC બેંક / ICICI બેંક | 6.75% | 6.95% | 6.90% |
| કેનરા બેંક | 6.75% | 6.75% | 6.75% |
| ઉજ્જીવન SFB | 7.75% | 7.75% | 7.70% |
| જના SFB | 7.50% | 8.30% | 7.77% |
| સૂર્યોદય SFB | 7.40% | 7.40% | 8.50% |
એટલે કે મોટી બેંકો આશરે 6.75–7% પર છે, અને સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો (SFB) એમની સૌથી સારી મુદત પર 7.5–8.5% આપે છે. SBIનું આખું રેટ કાર્ડ એની સાઇટ પર છે; બીજી બેંકો પણ પોતાના રેટ મૂકે છે.
એક વાત ધ્યાન રાખજો. RBIએ 7 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ રેપો રેટ 0.25% વધારીને 5.50% કર્યો છે, ત્રણ વર્ષથી વધુ સમયમાં આ પહેલો વધારો છે. આવતાં અઠવાડિયાંમાં FD રેટ થોડા ઉપર જાય એવું બને, એટલે FD કરાવો એ જ દિવસનું રેટ કાર્ડ જોજો, અને આજના રેટ પર બધા પૈસા દસ વર્ષ માટે લોક ન કરતા. આનો સહેલો રસ્તો છે પૈસા મેચ્યોરિટી પ્રમાણે વહેંચી દેવા: થોડા 1 વર્ષની FDમાં, થોડા 3 વર્ષમાં, થોડા 5 વર્ષમાં. એટલે દર વર્ષે કંઈક ને કંઈક રિન્યૂ થાય, એ વખતના રેટ પર. અને 67 વર્ષે તમારી જરૂરિયાત 60 વખત જેવી જ હોય, એવું જરૂરી નથી.
આ વધારાના 0.5%, રૂપિયામાં કેટલા
0.5% સાંભળવામાં નાનું લાગે. નિવૃત્તિની રકમ પર એ નાનું નથી રહેતું. ધારો કે ₹10 લાખ પાંચ વર્ષ માટે મૂક્યા, દર ત્રણ મહિને વ્યાજ જોડાય (મોટા ભાગની બેંકો આમ જ કરે છે). FD કેલ્ક્યુલેટર પર આવું આવે:
| રેટ | કોને મળે | 5 વર્ષનું વ્યાજ | મેચ્યોરિટી |
|---|---|---|---|
| 6.40% | સામાન્ય ખાતેદાર, મોટી પ્રાઇવેટ બેંક | ₹3,73,644 | ₹13,73,644 |
| 6.90% | સિનિયર, એ જ બેંક | ₹4,07,842 | ₹14,07,842 |
| 7.50% | સિનિયર, મધ્યમ બેંક કે SFB | ₹4,49,948 | ₹14,49,948 |
| 8.50% | સિનિયર, SFBનો સૌથી સારો રેટ | ₹5,22,795 | ₹15,22,795 |
ફક્ત સિનિયર વાળો વધારાનો રેટ ₹10 લાખ પર પાંચ વર્ષમાં આશરે ₹34,000નો થાય. 6.90%વાળી મોટી બેંકમાંથી 8.50%વાળી SFBમાં જાઓ તો બીજા ₹1.15 લાખ વધે. સારા એવા પૈસા છે, પણ વીમાનો એક મુદ્દો છે, એની વાત નીચે.
દર મહિને વ્યાજ: ખાતામાં કેટલું આવે
મોટા ભાગના નિવૃત્ત લોકોને વ્યાજ દર મહિને જોઈએ, કરિયાણું, દવા અને લાઇટ બિલ માટે. એને કહેવાય મંથલી પેઆઉટવાળી નોન-ક્યુમ્યુલેટિવ FD. ₹10 લાખ અને ₹20 લાખ પર જુદા જુદા રેટે આટલું મળે:
| જમા | રેટ | દર મહિને | દર ત્રણ મહિને | વર્ષે |
|---|---|---|---|---|
| ₹10 લાખ | 6.90% | ₹5,717 | ₹17,250 | ₹69,000 |
| ₹10 લાખ | 7.50% | ₹6,211 | ₹18,750 | ₹75,000 |
| ₹10 લાખ | 8.50% | ₹7,034 | ₹21,250 | ₹85,000 |
| ₹20 લાખ | 7.05% | ₹11,682 | ₹35,250 | ₹1,41,000 |
મહિનાનો આંકડો વર્ષના રેટના બારમા ભાગ કરતાં થોડો ઓછો કેમ? FD રેટ ત્રિમાસિક કમ્પાઉન્ડિંગ મુજબ કહેવાય છે. બેંક દર મહિને પૈસા આપે ત્યારે એ તમને થોડા વહેલા આપે છે, એટલે થોડો ડિસ્કાઉન્ટવાળો રેટ વાપરે. ફેડરલ બેંકના FD પેજ પર આ ચોખ્ખું લખ્યું છે, અને મોટા ભાગની બેંકો આ જ રીતે ગણે છે. અમે આ ફોર્મ્યુલા વાપરી: મહિનાનું વ્યાજ = જમા × ((1 + રેટ/400)1/3 − 1). ₹10 લાખ પર 6.90%એ ₹5,750ને બદલે ₹5,717 આવે. એટલે કે મહિને ફક્ત ₹33 ઓછા.
ત્રિમાસિક પેઆઉટમાં આખો રેટ ચારથી ભાગીને મળે. ઘરનું બજેટ ત્રણ મહિનાના હિસાબે ચાલી જાય તો એ થોડું વધારે આપે. આખી સરખામણી અમારી પોસ્ટ ક્યુમ્યુલેટિવ vs નોન-ક્યુમ્યુલેટિવ FDમાં છે.
યાદ રાખજો, પેઆઉટવાળી FD ક્યારેય વધતી નથી. ₹10 લાખ, ₹10 લાખ જ રહે, અને મહિનાના ₹5,717માં દર વર્ષે થોડું ઓછું આવે.
સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકની FD સલામત છે? DICGC અને પૈસા વહેંચીને રાખવા
સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો પણ બીજી બેંકોની જેમ RBIના નિયમો હેઠળ ચાલે છે. એ વધારે વ્યાજ એટલે આપે છે કારણ કે એમને ડિપોઝિટની વધારે જરૂર છે. કોઈ બેંક મુશ્કેલીમાં આવે તો મહિનાઓ સુધી પૈસા ઉપાડવા પર રોક આવી શકે.
તમારો સહારો છે ડિપોઝિટ વીમો. DICGC દરેક બેંકમાં દરેક ખાતેદારના ₹5 લાખ સુધીનો વીમો આપે છે, અને એમાં મૂડી અને વ્યાજ બંને ભેગાં ગણાય. એક બેંકની બધી બ્રાન્ચ એક જ ગણાય. ખાતાં જુદી રીતે ખોલ્યાં હોય, જેમ કે એક ફક્ત તમારા નામે અને એક પતિ-પત્નીના જોઇન્ટ નામે, તો બંને અલગ અલગ કવર થાય.
હવે એ વાત જે લોકો ભૂલી જાય છે. ₹5 લાખ 8.50%એ પાંચ વર્ષની ક્યુમ્યુલેટિવ FDમાં મૂકો તો એ ₹7,61,397 થઈ જાય. એમાંથી ફક્ત ₹5 લાખ કવર છે. આખી મેચ્યોરિટી રકમ લિમિટની અંદર રાખવી હોય તો આ રેટે વધુમાં વધુ આશરે ₹3.28 લાખ મૂકો, જે ₹4,99,477 થશે. મંથલી પેઆઉટવાળી FDમાં વ્યાજ દર મહિને બેંકમાંથી બહાર જતું રહે, એટલે ત્યાં ₹5 લાખની આસપાસ રાખવામાં વાંધો નથી.
નિવૃત્ત લોકો માટે સીધો નિયમ: મોટા ભાગના પૈસા એક-બે મોટી બેંક અને પોસ્ટ ઓફિસમાં રાખો, અને SFBમાં નાના નાના ભાગ, દરેક DICGC લિમિટની અંદર. 1.5% વધારે વ્યાજ માટે દવાખાનાના પૈસા કોઈ ફ્રીઝ થયેલા ખાતામાં ફસાઈ જાય, એ સોદો બરાબર નથી.
TDS, ફોર્મ 121 અને ₹1 લાખની લિમિટ
સિનિયર સિટિઝન માટે, એક બેંકમાંથી ટેક્સ વર્ષમાં વ્યાજ ₹1 લાખ વટાવે ત્યારે બેંક 10% TDS કાપે. PAN બરાબર ન હોય તો 20%. આ લિમિટ દરેક બેંકની, એની બધી બ્રાન્ચ ભેગી ગણીને હોય, અને એમાં ક્યુમ્યુલેટિવ FD પર જમા થતું વ્યાજ પણ ગણાય.
દાખલો: એક બેંકમાં ₹15 લાખ 7%એ મૂક્યા હોય તો વર્ષનું વ્યાજ ₹1,07,789 થાય. એ લિમિટથી ઉપર છે, એટલે બેંક આશરે ₹10,779 કાપશે. ₹14 લાખ 6.90%એ રાખો તો વ્યાજ ₹99,128 થાય, લિમિટથી સહેજ નીચે, એટલે TDS નહીં કપાય. જુદી જુદી બેંકોમાં પૈસા વહેંચવાથી TDS બચે, ટેક્સ નહીં.
વર્ષનો તમારો કુલ ટેક્સ શૂન્ય થતો હોય તો બેંકને ફોર્મ 121 આપીને TDS આખો રોકી શકો. 1 એપ્રિલ 2026થી એણે ફોર્મ 15G અને 15Hની જગ્યા લીધી છે. 60 કે એથી ઉપરના માટે શરત ફક્ત એટલી કે અંદાજેલી કુલ આવક પર ટેક્સ શૂન્ય હોય. ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગના ફોર્મ 121 FAQ મુજબ PAN બરાબર હોવું જરૂરી છે, દરેક બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસને અલગ ફોર્મ આપવું પડે, અને ટેક્સ વર્ષની શરૂઆતમાં, પહેલું વ્યાજ જમા થાય એ પહેલાં આપી દેવું. એપ્રિલના પહેલા અઠવાડિયામાં જ આ કામ પતાવી દેજો. જે TDS કપાઈ ગયો એ બેંક પાછો ન આપે; પછી ITRમાં ક્લેમ કરીને રિફંડની રાહ જોવી પડે, અને એ પણ એવા ટેક્સ માટે જે કપાવો જ નહોતો જોઈતો.
ખરેખર ટેક્સ બનતો હોય તો ફોર્મ 121 ન આપતા. ખોટા ડિક્લેરેશન પર નોટિસ આવી શકે. સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ રીત અમારી પોસ્ટ FDના વ્યાજ પર ટેક્સ, TDS અને ફોર્મ 121માં છે.
નિવૃત્ત વ્યક્તિ FDના વ્યાજ પર ખરેખર કેટલો ટેક્સ ભરે
FDનું વ્યાજ તમારી આવકમાં ઉમેરાય અને દર વર્ષે તમારા સ્લેબ રેટ મુજબ ટેક્સ લાગે, ક્યુમ્યુલેટિવ FD પર પણ, જ્યાં મેચ્યોરિટી સુધી હાથમાં કંઈ આવતું નથી. પેન્શનને પગાર ગણાય છે, એટલે એના પર સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન મળે.
સિનિયર સિટિઝનની વ્યાજ પરની કપાત હવે ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025ના સેક્શન 153માં છે (જૂનું 80TTB): બેંક, કો-ઓપરેટિવ બેંક અને પોસ્ટ ઓફિસના ₹50,000 સુધીના વ્યાજ પર, FD સહિત. એ ફક્ત જૂની રિજીમમાં મળે. અને મોટા ભાગના નિવૃત્ત લોકો માટે નવી રિજીમ આમ પણ સસ્તી પડે છે. 60–79 વર્ષની વ્યક્તિની આવક પેન્શન અને FD વ્યાજ હોય તો ઇન્કમ ટેક્સ કેલ્ક્યુલેટર આવું બતાવે:
| પેન્શન + વ્યાજ, વર્ષે | જૂની રિજીમમાં લીધેલી કપાત | ટેક્સ, જૂની રિજીમ | ટેક્સ, નવી રિજીમ |
|---|---|---|---|
| ₹8 લાખ | વ્યાજ પર ₹50,000 | ₹52,000 | શૂન્ય |
| ₹10 લાખ | 80C ₹1.5 લાખ, હેલ્થ વીમો ₹50,000, વ્યાજ પર ₹50,000 | ₹52,000 | શૂન્ય |
| ₹15 લાખ | હેલ્થ વીમો ₹50,000, વ્યાજ પર ₹50,000 | ₹2,23,600 | ₹97,500 |
| ₹20 લાખ | 80C ₹1.5 લાખ, હેલ્થ વીમો ₹50,000, વ્યાજ પર ₹50,000 | ₹3,32,800 | ₹1,92,400 |
નવી રિજીમમાં પેન્શન અને વ્યાજ મળીને ₹12.75 લાખ સુધી હોય તો ટેક્સ શૂન્ય, ₹75,000ના સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન અને ₹12 લાખ સુધીની ટેક્સપાત્ર આવક પર મળતી રિબેટને લીધે. પેન્શન બિલકુલ ન હોય તો પણ ફક્ત વ્યાજની ₹12 લાખ આવક પર ટેક્સ નથી લાગતો. જૂની રિજીમમાં સિનિયરની વધારે બેઝિક છૂટ (60–79એ ₹3 લાખ, 80+એ ₹5 લાખ) અને વ્યાજ પર ₹50,000ની કપાત ભેગી કરો તો પણ આની બરાબરી ન થાય.
એટલે સામાન્ય નિવૃત્ત પતિ-પત્ની માટે સાચો સવાલ એ નથી કે કઈ કપાત લેવી. સવાલ એ છે કે દરેકની પોતાની આવક શૂન્ય-ટેક્સની લાઇનની નીચે રહે છે કે નહીં. ઓછી આવકવાળા જીવનસાથીના નામે FD રાખવાથી ઘણી વાર કાયદેસર ટેક્સ બચે, શરત એટલી કે એ પૈસા ખરેખર એમના જ હોય.
SCSS, પોસ્ટ ઓફિસ MIS અને RBI બોન્ડ vs FD
બધા પૈસા બેંક FDમાં મૂકતાં પહેલાં એ સરકારી સ્કીમો જોઈ લો જે આ જ કામ માટે બની છે.
| ઓપ્શન | અત્યારનો રેટ | લિમિટ | વ્યાજ ક્યારે મળે | લોક-ઇન |
|---|---|---|---|---|
| સિનિયર સિટિઝન્સ સેવિંગ્સ સ્કીમ (SCSS) | 8.2% (ઓક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026), 5 વર્ષ માટે પાકો | વ્યક્તિ દીઠ ₹30 લાખ | દર ત્રણ મહિને | 5 વર્ષ, બીજા 3 વર્ષ વધારી શકાય |
| પોસ્ટ ઓફિસ મંથલી ઇન્કમ સ્કીમ | 7.4% | સિંગલ ₹9 લાખ, જોઇન્ટ ₹15 લાખ | દર મહિને | 5 વર્ષ |
| RBI ફ્લોટિંગ રેટ સેવિંગ્સ બોન્ડ | 8.05% (જુલાઈ–ડિસેમ્બર 2026), દર 6 મહિને બદલાય | ઉપર કોઈ લિમિટ નથી | દર છ મહિને | 7 વર્ષ; સિનિયર ઉંમર પ્રમાણે 4થી 6 વર્ષ પછી નીકળી શકે |
| મોટી બેંકની સિનિયર FD | આશરે 6.75–7% | DICGC કવર બેંક દીઠ ₹5 લાખ | દર મહિને, દર ત્રણ મહિને કે મેચ્યોરિટીએ | કોઈ નહીં, તોડો તો નાની પેનલ્ટી |
મોટા ભાગના નિવૃત્ત લોકો માટે પહેલું સ્ટોપ SCSS છે. 8.2% કોઈ પણ મોટી બેંકની FD કરતાં વધારે છે, એની પાછળ ભારત સરકાર છે, અને રેટ પાંચ વર્ષ માટે લોક રહે. ₹30 લાખ પર દર ત્રણ મહિને ₹61,500 આવે, એટલે કે વર્ષે ₹2.46 લાખ. પતિ-પત્ની બંને લાયક હોય તો બંને પોતપોતાનું ખાતું ખોલી શકે. જમા રકમ પર જૂની રિજીમમાં 80C (હવે સેક્શન 123)ની કપાત મળે, પણ વ્યાજ પર પૂરો ટેક્સ લાગે. વચ્ચેથી તોડવું મોંઘું પડે: એક વર્ષની અંદર બંધ કરો તો કોઈ વ્યાજ નહીં, બીજા વર્ષમાં જમાના 1.5% કપાય, પછી 1%.
પોસ્ટ ઓફિસ MIS દર મહિને 7.4% આપે. ₹9 લાખ પર મહિને ₹5,550. RBI ફ્લોટિંગ રેટ બોન્ડનો રેટ NSC રેટથી 0.35% ઉપર નક્કી થાય, RBIની જુલાઈ 2026ની નોટિસ મુજબ. ₹10 લાખ પર દર છ મહિને ₹40,250 આવે, પણ લાંબા લોક-ઇનને લીધે એ પૈસા માટે બરાબર નથી જેની ગમે ત્યારે જરૂર પડી શકે.
સગવડમાં FD હજી પણ આગળ છે. મુદત તમારી મરજીની, અને દવાખાનાનું બિલ આવે એ જ દિવસે એક FD તોડી શકાય. એટલે કોઈ એક ઓપ્શન કરતાં બધું ભેગું કરીને ચાલવું વધારે સારું.
₹40 લાખના નિવૃત્તિ ફંડનો એક નમૂનો
ધારો કે તમે 60એ નિવૃત્ત થયા અને PF, ગ્રેચ્યુઇટી અને બચત મળીને ₹40 લાખ હાથમાં છે (કંપનીમાંથી કેટલી ગ્રેચ્યુઇટી મળી શકે એ ગ્રેચ્યુઇટી કેલ્ક્યુલેટર બતાવશે). એક વ્યાજબી વહેંચણી આવી હોઈ શકે:
- ₹15 લાખ SCSSમાં, 8.2%એ: દર ત્રણ મહિને ₹30,750, એટલે સરેરાશ મહિને આશરે ₹10,250.
- ₹9 લાખ પોસ્ટ ઓફિસ MISમાં, 7.4%એ: મહિને ₹5,550.
- ₹10 લાખ મોટી બેંકની સિનિયર FDમાં, મંથલી પેઆઉટ, 6.90%એ: મહિને ₹5,717.
- ₹6 લાખ ટૂંકી FD કે સ્વીપ-ઇન ખાતામાં, દવાખાના અને ઇમર્જન્સી માટે, બે બેંકમાં વહેંચીને.
આમાંથી વર્ષે આશરે ₹2.58 લાખ આવે, એટલે મહિને લગભગ ₹21,500, અને એનો મોટો ભાગ સરકારી સ્કીમોમાં છે, બાકીનો મોટી બેંકોમાં. પેન્શન ઉમેરો તો પણ મોટા ભાગનાં પતિ-પત્ની નવી રિજીમમાં આરામથી શૂન્ય-ટેક્સ લાઇનની અંદર રહે. અહીં પોસ્ટ ઓફિસમાંથી ₹1 લાખથી વધારે વ્યાજ આવશે (SCSSમાંથી ₹1.23 લાખ અને MISમાંથી ₹66,600), એટલે એ TDS કાપશે. તમારો ટેક્સ શૂન્ય થતો હોય તો વર્ષની શરૂઆતમાં ત્યાં ફોર્મ 121 આપી દેજો.
હવે થોડી કડવી વાત. નિવૃત્તિ 25 વર્ષ કે એથી વધુ ચાલી શકે, અને આ આવક વધતી નથી. 5% મોંઘવારીએ 10 વર્ષ પછી મહિનાના ₹21,500માં એટલું જ આવશે જેટલું આજે આશરે ₹13,200માં આવે. એટલે જ ઘણા પ્લાનર સલાહ આપે છે કે નાનો ભાગ બેલેન્સ્ડ કે ઇક્વિટી ફંડમાં રાખો અને પછી SWPથી એમાંથી પૈસા ઉપાડો. SWP કેલ્ક્યુલેટર બતાવે છે કે આવું પેઆઉટ કેટલાં વર્ષ ચાલે, અને રિટાયરમેન્ટ કેલ્ક્યુલેટર બતાવે છે કે ખર્ચ કેટલી ઝડપથી વધે. આખો હિસાબ અમારી SIP vs FD સરખામણીમાં છે.
બેંકમાં FD ફોર્મ પર સહી કરતાં પહેલાં
સિનિયર FDમાં મોટા ભાગની ગરબડ કાઉન્ટર પર જ થાય છે, ફોર્મ ભરવાની એ દસ મિનિટમાં. તમે મમ્મી-પપ્પા સાથે બેંકમાં જતા હો, તો આ લિસ્ટ સાથે રાખજો. દરેક વાત કાં તો ફોર્મ પર દેખાશે, કાં તો કાઉન્ટર પર બેઠેલા ભાઈ કે બહેનને પૂછી શકાશે.
- SCSS પહેલાં ભરાઈ ગઈ? તમારામાંથી એક કે બંનેની SCSSમાં હજી જગ્યા હોય (દરેકના ₹30 લાખ) અને પૈસા બેંક FDમાં જતા હોય, તો કારણ પૂછો. પાંચ વર્ષ માટે પાકા 8.2% કોઈ બેંકના કાઉન્ટર પર મળવા અઘરા છે.
- ફોર્મ પરનો રેટ, રેટ કાર્ડના સિનિયર રેટ જેટલો જ છે? સામાન્ય રેટ લખ્યો હોય તો મોટે ભાગે બેંકના રેકોર્ડમાં જન્મતારીખ ખોટી છે. સહી પહેલાં સુધરાવો, પછી નહીં. PAN પણ રેકોર્ડમાં છે કે નહીં એ જોઈ લો, નહીં તો TDS 20% કપાશે.
- કયું પેઆઉટ ટિક કર્યું છે? ઘરખર્ચ આ પૈસાથી ચાલતો હોય તો દર મહિને, બજેટ ત્રણ મહિનાના હિસાબે ચાલી જાય તો દર ત્રણ મહિને, અને વર્ષો સુધી આ પૈસાની જરૂર ન હોય તો જ ક્યુમ્યુલેટિવ.
- આ બેંકમાં કુલ કેટલા થશે, વ્યાજ સાથે? સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકમાં એક જ નામની બધી FD ભેગી ગણો. મેચ્યોરિટી રકમ ₹5 લાખ વટાવે તો પછીની FD બીજી બેંકમાં કરાવો, કે જુદી રીતે, જેમ કે પતિ-પત્નીના જોઇન્ટ ખાતામાં.
- આ બેંકમાંથી આ વર્ષે વ્યાજ ₹1 લાખ વટાવશે? હા, અને વર્ષનો ટેક્સ શૂન્ય થતો હોય, તો FD ફોર્મ સાથે જ ફોર્મ 121 આપી દો અને એની પહોંચ લઈ લો. ખરેખર ટેક્સ બનતો હોય તો ન આપતા.
- નોમિની લખ્યો છે? દરેક FD અને દરેક SCSS ખાતામાં નોમિની જોઈએ. ફોર્મ પર એક લાઇનનું કામ છે, અને પછી ઘરનાની ઘણી દોડધામ બચી જાય.
- RM "FD કરતાં સારો" કોઈ પ્લાન બતાવે છે? ઇન્શ્યોરન્સ સાથે જોડાયેલા સેવિંગ પ્લાન ઘણી વાર વર્ષો સુધી પૈસા બાંધી દે અને ખરું રિટર્ન ઓછું નીકળે. વર્ષનું રિટર્ન (IRR) લખીને માગો, બ્રોશર ઘરે લઈ જાઓ, અને એ જ દિવસે સહી ન કરો.
FD થઈ જાય પછી રસીદ, ફોર્મ 121ની પહોંચ અને કઈ બેંકમાં કેટલા છે એની એક પાનાની નોંધ, બધું એક ફાઇલમાં રાખો, અને પતિ-પત્ની કે બાળકોને કહી રાખો કે ફાઇલ ક્યાં છે. મમ્મી-પપ્પાના પૈસા ત્રણ બેંક અને પોસ્ટ ઓફિસમાં વહેંચાયેલા હોય, તો પછી જેણે સંભાળવાનું આવે એણે જૂની પાસબુક ફેંદીને એ બધું શોધવું ન પડે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
અત્યારે સિનિયર સિટિઝનને FD પર કેટલું વ્યાજ મળે?
ઓક્ટોબર 2026ની શરૂઆતમાં મોટી બેંકો સિનિયરને આશરે 6.75–7% આપતી હતી (SBI We-care સાથે 5–10 વર્ષ પર 7.05%, HDFC અને ICICI 5 વર્ષ પર 6.90%). સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો એમની સૌથી સારી મુદત પર 7.5–8.5% આપતી હતી. મોટા ભાગની બેંકો સિનિયરને સામાન્ય રેટ કરતાં આશરે 0.5% વધારે આપે છે.
₹10 લાખની FD પર સિનિયર સિટિઝનને મહિને કેટલું વ્યાજ મળે?
6.90%એ મંથલી પેઆઉટવાળી FD મહિને આશરે ₹5,717 આપે; 7.50%એ આશરે ₹6,211, અને 8.50%એ આશરે ₹7,034. મહિનાનું વ્યાજ વર્ષના વ્યાજના બારમા ભાગ કરતાં સહેજ ઓછું હોય, કારણ કે દર મહિને ચૂકવવા માટે બેંક થોડું ડિસ્કાઉન્ટ વાપરે છે.
સિનિયર સિટિઝન માટે FD વ્યાજ પર TDSની લિમિટ કેટલી છે?
એક બેંકમાંથી ટેક્સ વર્ષમાં સિનિયરનું વ્યાજ ₹1 લાખ વટાવે એટલે બેંક 10% TDS કાપે (બીજા માટે ₹50,000), અને PAN બરાબર ન હોય તો 20%. વર્ષનો તમારો કુલ ટેક્સ શૂન્ય હોય તો બેંકને ફોર્મ 121 આપો, જેણે 1 એપ્રિલ 2026થી ફોર્મ 15Hની જગ્યા લીધી છે.
સિનિયર સિટિઝન હજી FD વ્યાજ પર કપાત લઈ શકે?
હા, પણ ફક્ત જૂની રિજીમમાં. ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025નું સેક્શન 153 (જૂનું 80TTB) સિનિયરને બેંક, કો-ઓપરેટિવ બેંક અને પોસ્ટ ઓફિસના ₹50,000 સુધીના વ્યાજ પર કપાત આપે છે. મોટા ભાગના નિવૃત્ત લોકો માટે નવી રિજીમ આમ પણ સસ્તી છે: ત્યાં પેન્શન અને વ્યાજ મળીને ₹12.75 લાખ સુધી ટેક્સ શૂન્ય.
સિનિયર સિટિઝન માટે સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકમાં FD રાખવી સલામત છે?
એ RBIના નિયમો હેઠળની બેંકો છે, અને DICGC દરેક બેંકમાં દરેક ખાતેદારના ₹5 લાખ સુધીનો વીમો આપે છે, મૂડી અને વ્યાજ ભેગાં. દરેક સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકમાં વ્યાજ સાથેની રકમ ₹5 લાખથી નીચે રાખો. 8.5%એ 5 વર્ષની ક્યુમ્યુલેટિવ FDમાં એટલે વધુમાં વધુ આશરે ₹3.28 લાખ મૂકવા.
સિનિયર સિટિઝન માટે FD સારી કે SCSS?
SCSS ઓક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026 માટે 8.2% આપે છે, 5 વર્ષ માટે પાકો અને સરકારની ગેરંટીવાળો, એટલે મોટે ભાગે એ મોટી બેંકની FD કરતાં આગળ રહે. ₹30 લાખ પર દર ત્રણ મહિને ₹61,500 આવે. પણ વ્યક્તિ દીઠ ₹30 લાખની લિમિટ છે અને વહેલું બંધ કરો તો પેનલ્ટી છે, એટલે સગવડ માટે થોડા પૈસા FDમાં રાખો.
આ લેખ Gainly ટીમે સામાન્ય માહિતી માટે લખ્યો છે, રોકાણ કે ટેક્સની સલાહ તરીકે નહીં. રેટ અને નિયમ બદલાતા રહે છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા લેટેસ્ટ ચેક કરી લેજો. કંઈ જૂનું લાગે તો અમને કહેજો. સંપર્ક
