મોટા ભાગના લોકો માને છે કે બેંકે જે TDS કાપ્યો એ જ એમની FDનો ટેક્સ છે. એવું નથી. બેંક જે 10% કાપે છે એ ફક્ત એડવાન્સ છે. FDના વ્યાજ પર ખરો ટેક્સ તમારા સ્લેબ પરથી નક્કી થાય, અને ઘણા પરિવારો માટે એનો મતલબ છે કાં તો ITR વખતે ઉપરથી વધુ ટેક્સ ભરવો, કાં તો ઊલટું, જે પૈસા કપાવા જ નહોતા જોઈતા એના રિફંડ માટે મહિનાઓ રાહ જોવી.
1 એપ્રિલ 2026થી અમુક નામ પણ બદલાયાં છે. ફોર્મ 15G અને 15H હવે નથી, એની જગ્યાએ એક જ ફોર્મ 121 આવ્યું છે, અને ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025 હવે "પાછલું વર્ષ"ને બદલે "ટેક્સ વર્ષ" કહે છે. FDના વ્યાજના મૂળ નિયમો જોકે એ જ છે. નીચે એ નિયમ થોડા સામાન્ય કિસ્સા પર લગાવીને જોયા છે, ₹12 લાખની લાઇન પાસે ઊભેલા નોકરિયાતથી લઈને બે બેંકમાં FD રાખતા નિવૃત્ત વડીલ સુધી.
ટેક્સ તમારો સ્લેબ નક્કી કરે, બેંકનો 10% નહીં
FDના વ્યાજને કોઈ ખાસ છૂટ નથી મળતી. એ તમારી બાકીની આવક (પગાર, પેન્શન, ભાડું)માં ઉમેરાય અને તમારા સ્લેબ રેટ મુજબ ટેક્સ લાગે, RD અને પોસ્ટ ઓફિસ ડિપોઝિટના વ્યાજની જેમ જ. ન ઓછો દર, ન વર્ષની કોઈ છૂટ.
જોવાનો છે તમારો સૌથી ઉપરનો સ્લેબ. વ્યાજના દરેક રૂપિયા પર એ જ દરે ટેક્સ લાગે, ઉપરથી 4% સેસ.
- નવી રિજીમમાં ₹15.25 લાખનો પગાર: ટેક્સ ₹1,01,400. એમાં ₹1 લાખ FDનું વ્યાજ ઉમેરો, તો ટેક્સ ₹1,17,000 થાય. એટલે કે ₹1 લાખ વ્યાજ પર ₹15,600 ટેક્સ, 15.6%.
- 30% સ્લેબમાં (નવી રિજીમમાં ₹24 લાખથી ઉપર, જૂનીમાં ₹10 લાખથી ઉપર) દર ₹1 લાખ વ્યાજ પર ₹31,200 ટેક્સ જાય.
હવે નવી રિજીમની એક જાળ, જેમાં ઘણા લોકો ફસાય છે. તમારી ટેક્સેબલ આવક ₹12 લાખ કે એથી ઓછી રહે, તો રિબેટ (જૂનો 87A, હવે સેક્શન 156) આખો ટેક્સ સાફ કરી દે. ₹12 લાખથી જરાક પણ ઉપર ગયા, તો આ ટેકો જતો રહે. ધારો કે પગાર ₹12.25 લાખ છે: ₹75,000ના સ્ટાન્ડર્ડ ડિડક્શન પછી ટેક્સેબલ આવક ₹11.5 લાખ, ટેક્સ શૂન્ય. હવે એમાં ₹1 લાખ FDનું વ્યાજ ઉમેરો. ટેક્સેબલ આવક ₹12.5 લાખ થઈ, અને ઇન્કમ ટેક્સ કેલ્ક્યુલેટર ₹52,000 ટેક્સ બતાવે છે. માર્જિનલ રિલીફ પછી પણ ₹1 લાખના વ્યાજમાંથી અડધાથી વધુ ટેક્સમાં ગયું. તમે ₹12 લાખની આસપાસ હો, તો FDનું પ્લાનિંગ એ હિસાબે કરજો.
ક્યુમ્યુલેટિવ FD: ટેક્સ દર વર્ષે, મેચ્યોરિટીએ નહીં
ક્યુમ્યુલેટિવ FDમાં મેચ્યોરિટી સુધી હાથમાં કંઈ ન આવે, એટલે ઘણા લોકો માને કે ટેક્સ પણ છેલ્લે જ લાગશે. એવું થતું નથી. બેંક વ્યાજને દર વર્ષે કમાયેલું ગણે છે, દર વર્ષે એના પર TDS કાપે છે અને દર વર્ષે ટેક્સ વિભાગને રિપોર્ટ કરે છે. કાયદેસર રીતે કોઈ વ્યક્તિ કેશ બેસિસ રાખીને આખું વ્યાજ મેચ્યોરિટીએ બતાવી શકે, પણ ત્યારે TDSની ક્રેડિટ અને તમારી આવક જુદાં જુદાં વર્ષમાં પડે, અને આ મેળ વગરનો હિસાબ માથાનો દુખાવો બને. મોટા ભાગના CA કહેશે કે દર વર્ષે બતાવો. અમે પણ એ જ કહીએ છીએ.
FD કેલ્ક્યુલેટર પર ₹10 લાખ, 6.5%ના દરે પાંચ વર્ષ, દર ત્રણ મહિને કમ્પાઉન્ડિંગ: મેચ્યોરિટી ₹13,80,420 થાય.
| વર્ષ | એ વર્ષનું વ્યાજ | 10% TDS (આશરે) |
|---|---|---|
| 1 | ₹66,602 | ₹6,660 |
| 2 | ₹71,037 | ₹7,104 |
| 3 | ₹75,769 | ₹7,577 |
| 4 | ₹80,815 | ₹8,081 |
| 5 | ₹86,197 | ₹8,620 |
| કુલ | ₹3,80,420 | ₹38,042 |
દર વર્ષનું વ્યાજ ₹50,000થી ઉપર છે, એટલે TDS દર વર્ષે કપાય, ભલે એક રૂપિયો પણ હાથમાં ન આવ્યો હોય. બેંક સામાન્ય રીતે આ TDS FDમાંથી જ વસૂલી લે છે (કે લિંક કરેલા સેવિંગ્સ ખાતામાંથી), એટલે ખરી મેચ્યોરિટી કેલ્ક્યુલેટર કરતાં થોડી ઓછી આવે. અને FDનું વર્ષ એપ્રિલથી માર્ચના ટેક્સ વર્ષ સાથે ભાગ્યે જ મેળ ખાય, એટલે તમારા AISના આંકડા આ ટેબલ સાથે બરાબર નહીં મળે. એ સામાન્ય છે.
વ્યાજ દર મહિને કે દર ત્રણ મહિને ખાતામાં લેવું હોય, તો ટેક્સ બિલકુલ એટલો જ રહે. ફરક ફક્ત એટલો કે પૈસા હાથમાં ક્યારે આવે, જેની વાત ક્યુમ્યુલેટિવ vs નોન-ક્યુમ્યુલેટિવ FDમાં કરી છે.
FD પર TDS: ₹50,000 અને ₹1 લાખની મર્યાદા
ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025ના સેક્શન 393 મુજબ બેંક, કો-ઓપરેટિવ બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ ત્યારે TDS કાપે, જ્યારે કોઈ ટેક્સ વર્ષમાં એ તમને જે વ્યાજ ચૂકવે કે જમા કરે એ આનાથી ઉપર જાય:
- ₹50,000, જો તમારી ઉંમર 60થી ઓછી હોય
- ₹1,00,000, જો તમે સિનિયર સિટિઝન હો (60 કે એથી વધુ)
દર 10% છે. PAN ન હોય, કે આધાર સાથે લિંક ન હોવાથી PAN ઇનઓપરેટિવ થઈ ગયું હોય, તો 20%, અને ફોર્મ 121 પણ નહીં ચાલે. PANને આધાર સાથે લિંક કરી દો, એટલે બંને પ્રશ્ન ઊકલી જાય. મર્યાદા દરેક બેંક પ્રમાણે ગણાય, એ બેંકની બધી બ્રાન્ચની બધી FD અને RD ભેગી કરીને, દરેક FD પ્રમાણે નહીં. એક બેંકમાં ₹2-2 લાખની દસ FD હોય, તો એનું વ્યાજ એક જ ઢગલો ગણાય.
TDS તો ફક્ત ટેક્સનું એડવાન્સ છે. છેલ્લે કેટલું ભરવાનું એ તમારો સ્લેબ નક્કી કરે. ધારો કે તમે 30% સ્લેબમાં છો અને ₹10 લાખની એક વર્ષની FD 7%ના દરે છે:
| ₹10 લાખ, 1 વર્ષ, 7% | રકમ |
|---|---|
| વ્યાજ | ₹71,859 |
| બેંકે કાપેલો TDS (10%) | ₹7,186 |
| ખરો ટેક્સ, 30% + સેસ (31.2%) | ₹22,420 |
| હજી જાતે ભરવાનો બાકી | ₹15,234 |
દરેક બેંકમાં વ્યાજ ₹50,000થી ઓછું રહે એ માટે FD જુદી જુદી બેંકોમાં વહેંચવી કાયદેસર છે, અને એનાથી TDS અટકે. ટેક્સ નહીં અટકે. દરેક બેંક તમારું વ્યાજ રિપોર્ટ કરે છે, અને બધું એક જ જગ્યાએ દેખાય છે, તમારા AISમાં.
ફોર્મ 121: નવું 15G અને 15H
વર્ષનો તમારો ટેક્સ શૂન્ય થવાનો હોય, તો બેંકમાં ફોર્મ 121 આપી દો, એટલે એ TDS નહીં કાપે. 1 એપ્રિલ 2026થી એણે 15G અને 15H બંનેની જગ્યા લીધી છે. ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગના ફોર્મ 121 FAQ મુજબ શરતો આ છે:
- 60થી ઓછી ઉંમર: બે શરત. વર્ષની અંદાજિત કુલ આવક પર ટેક્સ શૂન્ય હોય (અહીં રિબેટ ગણાય), અને જે આવક માટે ફોર્મ આપો છો, જેમ કે FDનું વ્યાજ, એ બેઝિક છૂટ મર્યાદાથી વધુ ન હોય. નવી રિજીમમાં એ ₹4 લાખ છે.
- 60 કે એથી વધુ: ફક્ત પહેલી શરત. કુલ ટેક્સ શૂન્ય થાય, તો ફોર્મ આપી શકો. છતાં વ્યાજ ₹12 લાખ વટાવે, તો ઘણી બેંકો એ સ્વીકારતી નથી.
- સાચું અને ચાલુ PAN જરૂરી છે. PAN નહીં, તો ફોર્મ 121 નહીં.
- દરેક બેંકને અલગ ફોર્મ, દર ટેક્સ વર્ષે. અમુક બેંકો દરેક નવી FD માટે પણ નવું ફોર્મ માગે છે.
- ટેક્સ વર્ષની શરૂઆતમાં જ આપી દો, પહેલું વ્યાજ જમા થાય એ પહેલાં. ઘણી બેંકો નેટ બેન્કિંગથી ઓનલાઇન પણ લે છે.
- આ ફોર્મ ફક્ત રેસિડેન્ટ માટે છે. NRI એ ન આપી શકે, અને NRO FDના વ્યાજ પર અલગ અને વધારે TDS લાગે.
બે બેંકમાં FDવાળા નિવૃત્ત વડીલ. ધારો કે 66 વર્ષના એક વડીલને વર્ષે ₹3 લાખ પેન્શન મળે છે અને બે બેંકમાંથી ₹5 લાખ FDનું વ્યાજ, એટલે કુલ ₹8 લાખ. નવી રિજીમમાં ઇન્કમ ટેક્સ કેલ્ક્યુલેટર એમનો ટેક્સ શૂન્ય બતાવે છે. બંને બેંકમાં વ્યાજ ₹1 લાખથી ઉપર છે, એટલે ફોર્મ 121 વગર બંને 10% કાપશે, કુલ આશરે ₹50,000, જે પાછા મેળવવા પછી રાહ જોવી પડે. તેઓ ફોર્મ 121 આપી શકે છે, અને એપ્રિલમાં જ બંને બેંકમાં આપી દેવું જોઈએ.
વારસાના પૈસાવાળાં ગૃહિણી. ધારો કે 45 વર્ષનાં એક બહેનને પિતા પાસેથી ₹70 લાખ વારસામાં મળ્યા અને બધા પૈસા એક જ બેંકમાં 6.5%ની એક વર્ષની FDમાં મૂક્યા. વ્યાજ ₹4,66,211 થાય, અને એમની બીજી કોઈ આવક નથી. રિબેટને લીધે બંને રિજીમમાં એમનો ટેક્સ શૂન્ય છે. પણ વ્યાજ ₹4 લાખથી ઉપર છે, એટલે બીજી શરત ફેલ, અને ફોર્મ 121 ન આપી શકે. બેંક ₹46,621 કાપશે અને એમણે ITRમાં પાછા ક્લેમ કરવા પડશે. પૈસા જુદી જુદી બેંકોમાં એવી રીતે વહેંચ્યા હોત કે દરેક બેંકનું વ્યાજ ₹50,000થી ઓછું રહે, તો TDS કપાયો જ ન હોત, અને અહીં એ બિલકુલ બરાબર છે, કારણ કે એમનો ટેક્સ આમેય શૂન્ય છે.
ફોર્મ 121 કાયદેસરની જાહેરાત છે, અને ખોટી જાહેરાત ગુનો છે. આવક ટેક્સેબલ હોય તો ફક્ત TDS બચાવવા એના પર સહી ન કરતા.
TDS કપાઈ ગયો? પાછો ફક્ત ITRથી મળે
એક વાર TDS કપાઈ ગયો, તો બેંક પાછો નહીં આપે, ભલે તમે પછી ફોર્મ 121 આપો. મોડું આપેલું ફોર્મ ફક્ત આગળના વ્યાજ પર TDS રોકે, એટલે એપ્રિલમાં ભૂલી ગયા હો તો અત્યારે આપી દો. જે કપાઈ ગયું એનો રસ્તો એક જ છે: તમારું ITR.
અહીં જ ઘણા લોકો થાપ ખાય છે. "બેંકે તો ટેક્સ કાપી લીધો" એમ વિચારીને ITR ભરવાનું ટાળે. ટેક્સ શૂન્ય હોય, તો તો ITR ભરવું જ પડે, ભલે આવક ટેક્સેબલ મર્યાદાથી ઓછી હોય. ઉપરનાં બહેનના ₹46,621 એ ITR ભરે અને રિટર્ન પ્રોસેસ થાય પછી જ પાછા આવે, સામાન્ય રીતે થોડાં અઠવાડિયાંથી લઈને થોડા મહિનામાં. ITR નહીં, તો રિફંડ નહીં. તમારે પૈસા પાછા લેવાના હોય કે ઉપરથી ભરવાના હોય, ITR ભરવાનાં સ્ટેપ એ જ છે, અને એ આ પોસ્ટના છેલ્લા ભાગમાં આપ્યાં છે.
એડવાન્સ ટેક્સ: ઊંચા સ્લેબવાળા અહીં જ ચૂકે છે
ઊંચા સ્લેબમાં TDS પછી પણ ટેક્સ બાકી રહે, અને ટેક્સ વિભાગ એ બાકી રકમ છેક જુલાઈમાં ભરાય એવું નથી ઇચ્છતો. ઉપરના ₹10 લાખવાળા દાખલામાં TDS પછી ₹15,234 હજી ભરવાના બાકી છે.
અહીં એડવાન્સ ટેક્સની વાત આવે. TDS પછી વર્ષનો બાકી ટેક્સ ₹10,000 કે વધુ હોય, તો એ હપ્તામાં ભરવાનો હોય (15 જૂન સુધી 15%, 15 સપ્ટેમ્બર સુધી 45%, 15 ડિસેમ્બર સુધી 75%, 15 માર્ચ સુધી પૂરો), એવું વિભાગના એડવાન્સ ટેક્સ FAQમાં લખ્યું છે. ચૂકો તો ઉપરથી વ્યાજ લાગે. ત્રણ સહેલા રસ્તા:
- નોકરિયાત લોકો FDનું વ્યાજ પોતાના એમ્પ્લોયરને જણાવી શકે, અને ઘણા એમ્પ્લોયર પછી પગારમાંથી થોડો વધુ TDS કાપીને એ કવર કરી લે છે.
- બિઝનેસની આવક ન હોય, તો રેસિડેન્ટ સિનિયર સિટિઝને એડવાન્સ ટેક્સ ભરવો જ નથી પડતો. જે બાકી હોય એ ITR પહેલાં ભરી દે.
- ઉપરનો ટેક્સ ₹10,000થી ઓછો હોય, તો ITR વખતે સેલ્ફ-એસેસમેન્ટ ટેક્સ તરીકે ભરી દો.
ટેક્સ પછી FD ખરેખર કેટલું આપે, સ્લેબ પ્રમાણે
₹5 લાખ, પાંચ વર્ષની FD, 6.5%ના દરે, એમ ધારીને કે દર વર્ષના વ્યાજનો ટેક્સ એ જ વ્યાજમાંથી જાય. ટેક્સ પહેલાં એ ₹6,90,210 થાય. ટેક્સ પછી:
| તમારો સ્લેબ | સેસ સાથે ટેક્સ | ટેક્સ પછી દર | 5 વર્ષ પછી રકમ | હાથમાં રહેલું વ્યાજ |
|---|---|---|---|---|
| શૂન્ય (નવી રિજીમ, ટેક્સેબલ આવક ₹12 લાખ સુધી) | 0% | 6.50% | ₹6,90,210 | ₹1,90,210 |
| 5% | 5.2% | 6.16% | ₹6,78,822 | ₹1,78,822 |
| 10% | 10.4% | 5.82% | ₹6,67,613 | ₹1,67,613 |
| 15% | 15.6% | 5.49% | ₹6,56,580 | ₹1,56,580 |
| 20% | 20.8% | 5.15% | ₹6,45,720 | ₹1,45,720 |
| 25% | 26% | 4.81% | ₹6,35,031 | ₹1,35,031 |
| 30% | 31.2% | 4.47% | ₹6,24,510 | ₹1,24,510 |
શૂન્ય સ્લેબ અને 30% સ્લેબ વચ્ચે એ જ FD પાંચ વર્ષમાં આશરે ₹65,700 ઓછું આપે. વર્ષના અસરકારક રિટર્નની રીતે જુઓ તો 6.66% ઘટીને 4.55% રહી જાય.
હવે આને મોંઘવારી સામે મૂકો: ઓગસ્ટ 2026માં 4.82%, અને મોટા ભાગના લોકો 5–6% ગણીને પ્લાન કરે છે. 20% કે 30% સ્લેબમાં 6.5%ની FD ટેક્સ પછી માંડ મોંઘવારી જેટલું આપે. એનું કામ તો છે જ (ઇમર્જન્સી ફંડ, બે વર્ષ દૂરનું લક્ષ્ય, જે પૈસા પર જોખમ ન લઈ શકાય), પણ ઊંચા સ્લેબમાં એ પૈસા વધારવાનું સાધન નથી. લાંબા ગાળાની વાત અમારી SIP vs FD સરખામણીમાં છે.
60 વટાવો પછી FDના ટેક્સમાં શું બદલાય
- TDSની ઊંચી મર્યાદા: દરેક બેંકમાંથી વર્ષે ₹1 લાખ સુધીનું વ્યાજ, ₹50,000ને બદલે.
- ફોર્મ 121ની સહેલી શરત: ફક્ત ટેક્સ શૂન્ય હોવો જોઈએ, ₹4 લાખવાળી મર્યાદા નહીં.
- વ્યાજ પર ₹50,000ની કપાત: નવા એક્ટનો સેક્શન 153 (જૂનો 80TTB) રેસિડેન્ટ સિનિયર સિટિઝનને બેંક, કો-ઓપરેટિવ અને પોસ્ટ ઓફિસના ₹50,000 સુધીના વ્યાજ પર કપાત આપે છે, સેવિંગ્સ અને FD ભેગું. પણ ફક્ત જૂની રિજીમમાં. ઉપરના ₹8 લાખવાળા વડીલ માટે જૂની રિજીમમાં આ કપાત પછી પણ ₹52,000 ટેક્સ આવે; નવી રિજીમમાં શૂન્ય.
- એડવાન્સ ટેક્સ નહીં, જો બિઝનેસની આવક ન હોય.
સિનિયર રેટ, વ્યાજ લેવાના વિકલ્પો અને SCSS (ઓક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026 માટે 8.2%) જેવા બીજા રસ્તા અમારી સિનિયર સિટિઝન FDવાળી પોસ્ટમાં છે.
કોઈ નિયમ તોડ્યા વગર ટેક્સ ઓછો કરો
- નવી રિજીમની ₹12 લાખની મર્યાદા વાપરો. એની અંદર FDનું વ્યાજ ખરેખર ટેક્સ-ફ્રી છે. બસ ₹12 લાખની લાઇન ઓળંગાય નહીં એ જોતા રહેજો.
- ઓછા સ્લેબવાળા ઘરના સભ્યો, પણ સાચી રીતે. તમે માતા-પિતાને પૈસા ગિફ્ટ આપો અને એ પોતાના નામે FD કરે, તો વ્યાજનો ટેક્સ એમના હાથમાં લાગે, જે શૂન્ય પણ હોઈ શકે, અને એ ફોર્મ 121 પણ આપી શકે. પતિ કે પત્નીને ગિફ્ટ આપેલા પૈસાની વાત જુદી છે: ક્લબિંગના નિયમથી એનું વ્યાજ તમારી જ આવક ગણાય. સગીર બાળકની FDમાં પણ એવું જ.
- લાંબા ગાળાના સલામત પૈસા માટે PPF. અત્યારે 7.1%, અને વ્યાજ પૂરેપૂરું ટેક્સ-ફ્રી, વર્ષે ₹1.5 લાખ સુધી. PPF કેલ્ક્યુલેટર પર જોઈ લો.
- ટેક્સ-સેવર FD, ફક્ત જૂની રિજીમમાં. ₹1.5 લાખ સુધી કપાત મળે (જૂનો 80C, હવે સેક્શન 123), પણ વ્યાજ પર ટેક્સ તો લાગે જ, અને પૈસા પાંચ વર્ષ લોક.
- મોટી રકમ માટે ડેટ કે આર્બિટ્રેજ ફંડ. ડેટ ફંડના નફા પર પણ સ્લેબ મુજબ ટેક્સ લાગે, પણ વેચો ત્યારે, દર વર્ષે નહીં. આર્બિટ્રેજ ફંડ પર ઇક્વિટી ફંડની જેમ ટેક્સ લાગે. બંનેમાં થોડું જોખમ છે જે FDમાં નથી.
એક-બે વર્ષ દૂરનાં લક્ષ્ય માટે સાદી FD કે RD હજી પણ બરાબર છે. ટેક્સના નિયમ એ જ.
ITR ભરતાં પહેલાં: AIS, TDS અને ITRનો મેળ
દરેક બેંક તમારું વ્યાજ તમારા PAN પર રિપોર્ટ કરે છે, અને બધું તમારા એન્યુઅલ ઇન્ફોર્મેશન સ્ટેટમેન્ટ (AIS)માં આવી જાય. ITRમાં FDનું વ્યાજ છોડી દેવું, કે ફક્ત જેટલા પર TDS કપાયો એટલું જ બતાવવું, એ નોકરિયાત લોકોને મિસમેચ નોટિસ આવવાનાં સૌથી સામાન્ય કારણોમાંનું એક છે. એટલે ITR ભરતાં પહેલાં આ ક્રમમાં કામ પતાવો:
- ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર AIS અને ફોર્મ 26AS (હવે એને ફોર્મ 168 કહે છે) ખોલો. દરેક બેંકનું વ્યાજ અને TDS તમારા PAN પર દેખાય છે કે નહીં એ જુઓ, જે બેંકમાં ફક્ત સેવિંગ્સ ખાતું કે RD હોય એ પણ.
- દરેક બેંકનું TDS સર્ટિફિકેટ (પહેલાં એને ફોર્મ 16A કહેતા) નેટ બેન્કિંગમાંથી ડાઉનલોડ કરી લો. AISમાં કોઈ બેંકનો આંકડો ખોટો લાગે, તો આની સાથે સરખાવો. FDનું વર્ષ એપ્રિલથી માર્ચ સાથે ન મળે એટલે નાનો ફરક આવે, એ ચાલે. પણ આખી બેંક જ ગાયબ હોય, તો એ ન ચાલે.
- આખા વર્ષનું વ્યાજ ભેગું કરો અને બધું બતાવો, "Income from Other Sources"માં, ક્યુમ્યુલેટિવ FD સાથે. જે વ્યાજ ફક્ત FDમાં ઉમેરાયું છે, હાથમાં નથી આવ્યું, એ પણ ગણાય. પછી બધો TDS એની સામે ક્લેમ કરો.
- બાકીનો હિસાબ પૂરો કરો. સ્લેબ મુજબનો ટેક્સ TDS કરતાં વધુ થાય, તો ફરકની રકમ સેલ્ફ-એસેસમેન્ટ ટેક્સ તરીકે ITR સબમિટ કરતાં પહેલાં ભરી દો. ટેક્સ શૂન્ય હોય, તોય ITR ભરો, TDS રિફંડ થઈને પાછો આવશે.
- જે ખાતામાં રિફંડ જોઈએ એ બેંક ખાતું પ્રી-વેલિડેટ કરો. રિફંડ ફક્ત એમાં જ આવે.
- પોર્ટલ પર છો જ, તો આવતા વર્ષની તૈયારી પણ કરી લો. PAN આધાર સાથે લિંક છે એ ચેક કરો, આવતા વર્ષનું વ્યાજ તમને ₹12 લાખની પાર તો નહીં લઈ જાય એ જુઓ, અને ટેક્સ શૂન્ય રહેવાનો હોય તો એપ્રિલમાં દરેક બેંકમાં ફોર્મ 121 આપી દો.
ITR ભરતાં પહેલાં AIS સાથે વીસ મિનિટ કાઢો. પછી નોટિસનો જવાબ આપવા કરતાં એ ઘણું સહેલું છે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
ક્યુમ્યુલેટિવ FDનું વ્યાજ પણ દર વર્ષે ટેક્સેબલ છે?
હા, વ્યવહારમાં એવું જ થાય. બેંક દર વર્ષે વ્યાજને કમાયેલું ગણે, દર વર્ષે TDS કાપે અને તમારા AISમાં રિપોર્ટ કરે, એટલે ITRમાં પણ દર વર્ષે સ્લેબ રેટ મુજબ બતાવવું જોઈએ. આખું વ્યાજ મેચ્યોરિટીએ બતાવો તો દર વર્ષની TDS ક્રેડિટ સાથે મેળ નથી બેસતો.
2026માં FDના વ્યાજ પર TDSની મર્યાદા કેટલી છે?
કોઈ એક બેંકમાંથી ટેક્સ વર્ષનું વ્યાજ ₹50,000 વટાવે એટલે બેંક, કો-ઓપરેટિવ બેંક કે પોસ્ટ ઓફિસ 10% TDS કાપે, અને 60 કે એથી વધુ ઉંમર હોય તો ₹1 લાખ વટાવે ત્યારે. આ મર્યાદા એ બેંકની બધી FD અને RD ભેગી ગણીને છે. PAN ન હોય કે ઇનઓપરેટિવ હોય તો TDS 20% કપાય.
ફોર્મ 121 શું છે અને કોણ આપી શકે?
1 એપ્રિલ 2026થી ફોર્મ 121એ 15G અને 15Hની જગ્યા લીધી છે. 60થી ઓછી ઉંમરે એ ત્યારે જ આપી શકાય જ્યારે વર્ષનો ટેક્સ શૂન્ય હોય અને જે વ્યાજ માટે ફોર્મ આપો એ બેઝિક છૂટ મર્યાદા (નવી રિજીમમાં ₹4 લાખ)ની અંદર હોય. સિનિયર સિટિઝન માટે ફક્ત ટેક્સ શૂન્ય હોવો પૂરતો છે. દર ટેક્સ વર્ષની શરૂઆતમાં દરેક બેંકમાં આપી દો.
FDના વ્યાજ પર કપાયેલો TDS પાછો કેવી રીતે મળે?
બેંક એ પાછો નહીં આપે, ભલે પછી ફોર્મ 121 આપો. તમારું AIS અને ફોર્મ 26AS (હવે ફોર્મ 168) જુઓ, ITRમાં આખું વ્યાજ બતાવીને બધો TDS ક્લેમ કરો, અને ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર બેંક ખાતું પ્રી-વેલિડેટ રાખો. રિટર્ન પ્રોસેસ થાય પછી રિફંડ આવે.
FD જુદી જુદી બેંકોમાં વહેંચવાથી ટેક્સ બચે?
એનાથી દરેક બેંકનું વ્યાજ ₹50,000થી ઓછું રાખીને TDS બચી શકે, પણ ટેક્સ એટલો જ રહે. દરેક બેંક તમારું વ્યાજ PAN પર રિપોર્ટ કરે છે, બધું તમારા AISમાં દેખાય અને ITRમાં બતાવવું જ પડે.
સિનિયર સિટિઝનને FDના વ્યાજ પર કોઈ ટેક્સ ફાયદો મળે?
હા. દરેક બેંકમાં TDSની મર્યાદા ₹1 લાખ છે, ફોર્મ 121 માટે ફક્ત ટેક્સ શૂન્ય હોવો જોઈએ, અને બિઝનેસની આવક ન હોય તો એડવાન્સ ટેક્સ નથી ભરવો પડતો. જૂની રિજીમમાં સેક્શન 153 (જૂનો 80TTB) બેંક અને પોસ્ટ ઓફિસના ₹50,000 સુધીના વ્યાજ પર કપાત આપે છે, જોકે ઘણી વાર નવી રિજીમ તોય સસ્તી પડે.
આ લેખ Gainly ટીમે સામાન્ય માહિતી માટે લખ્યો છે, રોકાણ કે ટેક્સની સલાહ તરીકે નહીં. રેટ અને નિયમ બદલાતા રહે છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા લેટેસ્ટ ચેક કરી લેજો. કંઈ જૂનું લાગે તો અમને કહેજો. સંપર્ક