SIP કે FD: પૈસા ક્યાં મૂકવા? રિટર્ન, ટેક્સ અને જોખમની સરખામણી

દિવાળીએ કે કોઈ લગ્નપ્રસંગે સગાં-વહાલાં ભેગા થાય અને વાત બચતની નીકળે, એટલે તરત બે ટોળી પડી જાય. ઘરના વડીલો કહેશે FD કરાવો, બેંકે આજ સુધી ક્યારેય દગો નથી દીધો. બેંગલુરુમાં નોકરી કરતો કઝિન કહેશે SIP કરો, "FD તો મોંઘવારીને પણ નથી પહોંચતી". બંનેની વાતમાં થોડો દમ છે. સાચો જવાબ ત્રણ વાત પર નક્કી થાય: પૈસા ક્યારે જોઈએ છે, તમે કયા ટેક્સ સ્લેબમાં છો, અને કોઈ ખરાબ વર્ષમાં તમારું બેલેન્સ 25% નીચે જાય તો તમને કેવું લાગે.

તો ચાલો, શાંતિથી એક પછી એક જોઈએ. બંનેમાં કમાણી કેવી રીતે થાય, શું ખોટું થઈ શકે, ટેક્સ રિટર્નમાંથી કેટલું ખાઈ જાય, અને આ બધું રૂપિયામાં કેવું દેખાય. નીચેના બધા દાખલા આ જ સાઇટના કેલ્ક્યુલેટરથી ગણ્યા છે, એટલે તમારા આંકડા નાખીને જાતે ફરી ગણી શકો.

FD અને SIP, સાદી ભાષામાં

ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ એટલે સીધી વાત, તમે બેંકને ઉધાર આપો છો. ધારો કે ₹1 લાખ પાંચ વર્ષ માટે મૂક્યા. બેંક એક વ્યાજ દર નક્કી કરી આપે, અને મુદત પૂરી થાય ત્યારે તમારા પૈસા વ્યાજ સાથે પાછા મળે. FD ખોલો એ દિવસે જ દર લોક થઈ જાય છે. પછી વ્યાજ દર ઊંચા જાય કે નીચા, તમારી FDને કંઈ ફરક પડતો નથી.

SIP (સિસ્ટમેટિક ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પ્લાન) કોઈ પ્રોડક્ટ નથી. એ મ્યુચ્યુઅલ ફંડના યુનિટ ખરીદવાની એક રીત છે. દર મહિને નક્કી રકમ તમારા ખાતામાંથી કપાય, મોટા ભાગે પગાર જમા થયાના થોડા દિવસ પછી, અને એ દિવસના ભાવે યુનિટ ખરીદાય. લોકો "SIP vs FD" બોલે ત્યારે લગભગ હંમેશા ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડની SIPની વાત હોય છે, એટલે અહીં એની જ સરખામણી કરી છે.

બેંકની બાજુએ SIPનો સૌથી નજીકનો ભાઈ છે રિકરિંગ ડિપોઝિટ (RD): દર મહિને નક્કી રકમ, નક્કી વ્યાજ, નક્કી મેચ્યોરિટી. આ બંનેને આગળ સામસામે મૂકીશું.

રિટર્ન ખરેખર કેવી રીતે મળે છે

FDનું રિટર્ન કરાર મુજબ પાકું હોય છે. અત્યારે મોટી બેંકો એકથી પાંચ વર્ષની FD પર આશરે 6–6.5% વ્યાજ આપે છે (દાખલા તરીકે SBIનો 5–10 વર્ષનો કાર્ડ રેટ 6.05% છે), અને સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો 7–8% સુધી જાય છે. સિનિયર સિટિઝનને સામાન્ય રીતે આશરે 0.5% વધારે મળે. મોટા ભાગની બેંકો દર ત્રણ મહિને વ્યાજ કમ્પાઉન્ડ કરે છે, એટલે 6.5% ખરેખર વર્ષે 6.66% જેટલું પડે. RBIએ ઓક્ટોબર 2026ની પોલિસીમાં રેપો રેટ વધાર્યો છે, એટલે આવતા મહિનાઓમાં FDના દર થોડા ઉપર જાય એવું બને. FD કરાવતાં પહેલાં બેંકનું તાજું રેટ કાર્ડ જોઈ લેજો.

SIPનું રિટર્ન એટલે બજાર જે આપે એ. કોઈ નક્કી દર નથી. તમારા યુનિટની કિંમત (NAV) રોજ ઉપર-નીચે થાય. લાંબા ગાળે ભારતમાં ડાઇવર્સિફાઇડ ઇક્વિટી ફંડોએ ઘણી વાર વર્ષે આશરે 10–12% જેટલું આપ્યું છે, પણ એ ભૂતકાળ છે, ગેરંટી નથી. એવા પાંચ-પાંચ વર્ષના ગાળા પણ આવ્યા છે જેમાં રિટર્ન ઘણું ઓછું રહ્યું. અહીંના દાખલામાં 10% અને 12% ફક્ત ધારણા તરીકે લીધા છે. સાવચેતીથી પ્લાન કરવો હોય તો 10% ગણીને ચાલો.

જોખમ: ખરેખર શું ખોટું થઈ શકે

FDમાં મુખ્ય જોખમ બેંક પોતે છે. મોટી બેંક ડૂબે એવું ભાગ્યે જ બને, પણ કો-ઓપરેટિવ બેંક કે નાની બેંકના ડખા વખતોવખત સંભળાય છે, અને ત્યારે ઉપાડ પર રોક લાગી જાય. એ વખતે તમારો સહારો ડિપોઝિટ ઇન્શ્યોરન્સ છે. અત્યારના નિયમ મુજબ DICGC દરેક બેંકમાં દરેક ખાતેદારના ₹5 લાખ સુધીનો વીમો આપે છે, અને આ મર્યાદા મૂડી અને વ્યાજ બંને મળીને છે. એ કોમર્શિયલ બેંકો (સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકો સહિત) અને કો-ઓપરેટિવ બેંકોને લાગુ પડે છે. મર્યાદા વધારવાની વાત ચાલે છે, એટલે તમારી રકમ ₹5 લાખની નજીક હોય તો DICGCની સાઇટ જોઈ લેજો. વ્યવહારમાં આનો મતલબ એ કે 8% માટે કોઈ સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકમાં FD કરો, તો ત્યાં મૂડી અને વ્યાજ મળીને ₹5 લાખની અંદર રાખો અને બાકીના પૈસા બીજી બેંકોમાં વહેંચી દો.

FDનું બીજું જોખમ ચૂપચાપ નડે છે: મોંઘવારી અને ટેક્સ સામે હારી જવું. એની વાત આગળ કરીએ.

SIPમાં જોખમ દરેક ફંડની ફેક્ટશીટ પર છાપેલું હોય છે. SEBIના નિયમ મુજબ દરેક સ્કીમે રિસ્કોમીટર બતાવવું પડે, જેમાં Lowથી Very High સુધીનાં છ લેવલ છે અને દર મહિને એ ફરી ચેક થાય છે. લગભગ બધા ઇક્વિટી ફંડ "Very High" પર જ હોય. દરેક જાહેરાતના છેડે ઝડપથી બોલાતી લાઇન, "મ્યુચ્યુઅલ ફંડ રોકાણ બજારના જોખમને આધીન છે", એનો મતલબ આ જ છે: કિંમત ઘટી શકે અને એ નુકસાન કોઈ ભરપાઈ નહીં કરે. 2008માં અને ફરી માર્ચ 2020માં થોડા જ મહિનામાં ઇક્વિટીના ભાવ ત્રીજા ભાગ જેટલા કે એથી વધુ તૂટ્યા હતા. જેમને એ જ વર્ષે પૈસા જોઈતા હતા, એમણે ખોટ ખાઈને વેચવું પડ્યું.

ઇક્વિટીનું જોખમ હળવું કરે છે સમય. એક વર્ષમાં કંઈ પણ થઈ શકે. દસ વર્ષમાં ખરાબ વર્ષોની ખોટ સારાં વર્ષોએ મોટે ભાગે સરભર કરી દીધી છે, જોકે ભૂતકાળની પેટર્ન ગેરંટી નથી. SIP પોતે પણ થોડી મદદ કરે છે, કારણ કે ભાવ ઘટે ત્યારે એ જ ₹5,000માં વધારે યુનિટ આવે.

પૈસા પાછા જોઈએ ત્યારે: લિક્વિડિટી અને લોક-ઇન

લોકો માને છે એના કરતાં બંનેમાંથી પૈસા કાઢવા સહેલા છે.

મોટા ભાગની FD તમે ગમે તે દિવસે તોડી શકો. તકલીફ પેનલ્ટીની છે. વહેલી FD બંધ કરો તો મોટા ભાગની બેંકો વ્યાજમાં 0.5–1% કાપી નાખે, અને પૈસા ખરેખર જેટલો સમય રહ્યા એ મુદતનો દર મળે, તમે બુક કરેલી મુદતનો નહીં. આનો સહેલો રસ્તો છે મોટી FDને નાની નાની FDમાં વહેંચી નાખવી (₹5 લાખની એક FDને બદલે ₹1 લાખની પાંચ FD). ₹1 લાખ જોઈએ છે? એક તોડો, બાકીની ચાલુ રહેવા દો.

અપવાદ છે ટેક્સ-સેવર FD: પાંચ વર્ષનું પાકું લોક-ઇન, વહેલો ઉપાડ નહીં, એની સામે લોન પણ નહીં. 80Cની કપાત (નવા ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટમાં સેક્શન 123) તમે જૂની રિજીમમાં હો તો જ કામ લાગે, અને વ્યાજ પર તો પૂરો ટેક્સ લાગે જ.

મ્યુચ્યુઅલ ફંડના યુનિટ કોઈ પણ કામકાજના દિવસે વેચી શકાય, અને પૈસા સામાન્ય રીતે થોડા કામકાજના દિવસમાં બેંકમાં આવી જાય. અમુક ઇક્વિટી ફંડ વહેલા વેચો તો એક્ઝિટ લોડ લે છે, ઘણી વાર પહેલા વર્ષની અંદર આશરે 1%. દરેક ફંડમાં નિયમ જુદો હોય, એટલે સ્કીમની વિગત વાંચી લો. SEBIની ઇન્વેસ્ટર સાઇટ પર એક્ઝિટ લોડ સાદી ભાષામાં સમજાવેલો છે.

ટેક્સ-સેવર FDનું ઇક્વિટી વર્ઝન છે ELSS ફંડ: ત્રણ વર્ષનું લોક-ઇન, અને જૂની રિજીમમાં એ જ 80Cનો ફાયદો. ELSSમાં SIP કરો તો દરેક હપ્તાનું લોક-ઇન અલગ ગણાય. એટલે જાન્યુઆરી 2027નો હપ્તો જાન્યુઆરી 2030માં છૂટો થાય, ફેબ્રુઆરીનો ફેબ્રુઆરી 2030માં, એમ આગળ.

SIPમાં લિક્વિડિટીની ખરી તકલીફ નિયમોની નથી. તકલીફ એ છે કે જે ઘડીએ પૈસા જોઈએ, એ જ વખતે બજાર નીચે હોય એવું બને. એટલે જ ઇમર્જન્સીના પૈસા ઇક્વિટીમાં ન રખાય.

આંકડા: SIP vs RD, અને એકસામટી રકમ vs FD

મહિને ₹5,000

ધારો કે તમે દર મહિને ₹5,000 બાજુએ મૂકી શકો છો. નીચે 6.5%ની RD સામે ઇક્વિટી SIP મૂકી છે, 10% અને 12%ની ધારણાએ. આ ટેક્સ પહેલાંના આંકડા છે.

ફરક કેવો વધતો જાય છે એ જુઓ. પાંચ વર્ષે SIP આશરે ₹35,000થી ₹57,000 જ આગળ છે, વધારાના જોખમ સામે બહુ મોટી વાત નથી. પંદર વર્ષે એ ₹5.7 લાખથી ₹10 લાખ આગળ નીકળી જાય છે. કમ્પાઉન્ડિંગને સમય જોઈએ, અને ઇક્વિટી માટે પાંચ વર્ષ ટૂંકો ગાળો છે.

દરેક લાઇન તમે SIP કેલ્ક્યુલેટર અને RD કેલ્ક્યુલેટર પર ચેક કરી શકો. (RD કેલ્ક્યુલેટર 10 વર્ષ સુધી જ ગણે છે, એટલે 15 વર્ષ માટે અમે 10 વર્ષની મેચ્યોરિટી રકમ એ જ દરે 5 વર્ષની FDમાં મૂકી અને સાથે નવી 5 વર્ષની RD ઉમેરી. જવાબ એક લાંબી RD જેટલો જ આવે.)

15 વર્ષની સલામત સરખામણી કરવી હોય તો PPF વધારે વાજબી છે. વર્ષે ₹60,000, 7.1%ના દરે 15 વર્ષ ભરો, તો PPF કેલ્ક્યુલેટર પર આશરે ₹16.27 લાખ થાય, અને આ વ્યાજ ટેક્સ-ફ્રી છે.

એક જ વારમાં ₹1 લાખ

હવે ધારો કે તમારી પાસે ₹1 લાખ એમ જ પડ્યા છે, કદાચ દિવાળીનું બોનસ, અને પાંચ વર્ષ સુધી એને અડવાના નથી. 6.5%ની FDમાં એ FD કેલ્ક્યુલેટર પર ₹1,38,042 થાય. સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકની 7.5%ની FDમાં ₹1,44,995. એ જ પૈસા એકસામટી રકમ તરીકે ઇક્વિટી ફંડમાં નાખો, તો 12%ની ધારણાએ લમસમ કેલ્ક્યુલેટર ₹1,76,234 બતાવે છે. 10% પર ₹1,61,051.

એટલે ટેક્સ પહેલાં ઇક્વિટી 6.5%ની FD કરતાં ₹23,000થી ₹38,000 સારી દેખાય છે. પણ એકસામટી રકમમાં ટાઇમિંગનું જોખમ છે, જે SIPમાં નથી. રોકાણ કર્યાના બીજા જ મહિને બજાર 20% પડે, તો પાંચ વર્ષની શરૂઆત જ ખાડામાંથી થાય. મોટી રકમ હોય તો ઘણા લોકો એને પહેલાં લિક્વિડ ફંડમાં મૂકે અને 6–12 મહિનામાં ધીમે ધીમે ઇક્વિટીમાં ખસેડે (એને STP કહે છે), એક જ દિવસે બધું નાખવાને બદલે.

ટેક્સ: ખરો ફરક અહીં પડે છે

મોટા ભાગની SIP vs FD સરખામણીમાં આ ભાગ ગાયબ હોય છે. તમે ઊંચા સ્લેબમાં હો તો આખું ગણિત બદલાઈ જાય.

FD અને RDનું વ્યાજ તમારી આવકમાં ઉમેરાય અને તમારા સ્લેબ રેટ મુજબ એના પર ટેક્સ લાગે, દર વર્ષે, જેમ જેમ વ્યાજ ચડતું જાય તેમ. ક્યુમ્યુલેટિવ FDમાં મેચ્યોરિટી સુધી હાથમાં કંઈ ન આવે તોય ટેક્સ તો દર વર્ષનો. કોઈ ખાસ દર નહીં, કોઈ છૂટ નહીં. એક બેંકમાંથી ટેક્સ વર્ષમાં વ્યાજ ₹50,000 વટાવે (સિનિયર સિટિઝન માટે ₹1 લાખ), એટલે બેંક 10% TDS કાપે (ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ, 2025નો સેક્શન 393). PAN ન હોય તો 20%. અહીં લોકો બે ભૂલ કરે છે. પહેલી, TDS તમારો આખરી ટેક્સ નથી: 30% સ્લેબમાં બેંક 10% કાપે, બાકીનો ITR ભરતી વખતે તમારે ભરવાનો. બીજી, લિમિટથી નીચે રહેવા FD જુદી જુદી બેંકમાં વહેંચો તો TDS બચે, ટેક્સ નહીં.

વર્ષનો તમારો ટેક્સ શૂન્ય થતો હોય, તો બેંકમાં ફોર્મ 121 આપી દો, એટલે TDS ન કપાય. 1 એપ્રિલ 2026થી ફોર્મ 15G અને 15Hની જગ્યાએ આ ફોર્મ આવ્યું છે. સિનિયર સિટિઝન માટે ફક્ત ટેક્સ શૂન્ય હોવો જોઈએ; 60થી નાની ઉંમરના લોકો માટે વ્યાજ અને એવી બીજી આવક પણ બેઝિક છૂટ મર્યાદાની અંદર હોવી જોઈએ. વિગત ઇન્કમ ટેક્સ વિભાગના ફોર્મ 121 FAQમાં છે. દર ટેક્સ વર્ષની શરૂઆતમાં, પહેલું વ્યાજ જમા થાય એ પહેલાં ફોર્મ આપી દેજો. એક વાર TDS કપાઈ ગયો તો બેંક પાછો નહીં આપે, ITRમાં એનું રિફંડ ક્લેમ કરવું પડશે.

ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ટેક્સ ફક્ત વેચો ત્યારે લાગે, અને દર પણ ઓછા. 12 મહિના કે એથી ઓછું રાખ્યું તો શોર્ટ-ટર્મ નફો, 20%. વધારે રાખ્યું તો લોંગ-ટર્મ નફો, 12.5%, અને વર્ષના પહેલા ₹1.25 લાખના લોંગ-ટર્મ નફા પર ટેક્સ નહીં (નવા એક્ટનો સેક્શન 198). બજેટ 2026માં આમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી. ઉપરથી 4% સેસ, હંમેશની જેમ. SIPમાં દરેક હપ્તાનો હોલ્ડિંગ પિરિયડ અલગ ગણાય, એટલે દસ વર્ષ પછી બધું એકસાથે વેચો તો છેલ્લા બાર હપ્તા હજી શોર્ટ-ટર્મ જ ગણાય.

ડેટ ફંડ હવે ટેક્સ બચાવવા માટેનો FDનો વિકલ્પ નથી રહ્યા. 1 એપ્રિલ 2023થી ખરીદેલા યુનિટ પર, ગમે તેટલો સમય રાખો, નફા પર તમારા સ્લેબ રેટ મુજબ જ ટેક્સ લાગે, FDના વ્યાજની જેમ. ફરક એટલો જ બચ્યો છે કે ટેક્સ દર વર્ષે નહીં, વેચો ત્યારે ભરવાનો.

₹1 લાખના દાખલામાં આનાથી શું ફરક પડે

ધારો કે કોઈ 30% સ્લેબમાં છે (નવી રિજીમમાં ₹24 લાખથી વધુ આવક, જૂની રિજીમમાં ₹10 લાખથી વધુ). સેસ સાથે FDના વ્યાજના દરેક રૂપિયા પર 31.2% ટેક્સ.

એટલે કે 30% સ્લેબવાળાને 6.5%ની FD ટેક્સ પછી વર્ષે આશરે 4.5% જ આપે છે. મહિને ₹5,000, 10 વર્ષનું ગણિત પણ એવું જ છે. RDના ₹2,44,940 વ્યાજ પર ₹76,421 ટેક્સ જાય, હાથમાં ₹7,68,519 રહે. 12%વાળી SIP છેલ્લે એકસાથે વેચો તો આશરે ₹57,000 ટેક્સ આવે (₹1.25 લાખથી ઉપરના લોંગ-ટર્મ નફા પર ₹56,244 અને છેલ્લા વર્ષના શોર્ટ-ટર્મ નફા પર ₹842), અને હાથમાં આશરે ₹11.05 લાખ રહે. વેચાણ બે ટેક્સ વર્ષમાં વહેંચી દો તો ₹1.25 લાખની છૂટ બે વાર મળે.

નીચા સ્લેબમાં હો, કે રિબેટ પછી ટેક્સ જ ન આવતો હોય, તો FDનો ટેક્સવાળો ગેરફાયદો મોટે ભાગે નીકળી જાય. તમારું વ્યાજ ખરેખર કયા સ્લેબમાં પડે છે એ ઇન્કમ ટેક્સ કેલ્ક્યુલેટર પર જોઈ લો.

મોંઘવારી અને અસલી રિટર્ન

MoSPIના CPI આંકડા મુજબ ઓગસ્ટ 2026માં છૂટક મોંઘવારી 4.82% હતી, અને RBI આખા વર્ષ માટે 5%થી થોડી વધારે ધારે છે. લાંબા ગાળાના પ્લાનિંગ માટે મોટા ભાગના લોકો 5–6% ગણે છે. સ્કૂલની ફી અને દવાખાનાનાં બિલ ઉમેરો, તો તમારા ઘરની પોતાની મોંઘવારી ઘણી વાર આનાથી વધારે નીકળે.

તમારું "અસલી" રિટર્ન એટલે આશરે રિટર્નમાંથી મોંઘવારી બાદ કરો એટલું. 5% મોંઘવારી સામે 6.5%ની FD ટેક્સ પહેલાં આશરે 1.5%નો અસલી વધારો આપે. 30% સ્લેબમાં ટેક્સ પછી એ થોડો માઇનસમાં જાય. ઉપરના ટેબલની છેલ્લી લાઇન આ જ કહે છે: ₹1 લાખ ટેક્સ પછી ₹1,26,173 થાય, પણ એનાથી એટલું જ ખરીદાય જેટલું આજે ₹98,860માં ખરીદાય. મોંઘવારી 6% ગણો તો એ ₹94,284ની નજીક આવે. પૈસા ઘટ્યા નહીં, પણ વધ્યા પણ નહીં.

લાંબા ગાળા માટે ઇક્વિટીની તરફેણમાં સૌથી મજબૂત દલીલ આ જ છે. FD તમારા રૂપિયા સલામત રાખે છે, પણ એ રૂપિયાની ખરીદશક્તિ હંમેશા નહીં. 25 વર્ષ પછીના રિટાયરમેન્ટ જેવા લક્ષ્યમાં આ ફરક બહુ મોટો થઈ જાય. 6% મોંઘવારીમાં મહિનાનો ખર્ચ કેટલી ઝડપથી વધે છે એ રિટાયરમેન્ટ કેલ્ક્યુલેટર પર જુઓ.

કોણે શું પસંદ કરવું

"કયું સારું" એ સવાલ બાજુએ મૂકો. પોતાને પૂછો, "આ પૈસા મને ક્યારે જોઈશે?"

• 1–3 વર્ષમાં (ઘરનું ડાઉન પેમેન્ટ, લગ્ન, ગાડી): FD કે RD. જરૂર પડે ત્યારે જ ઇક્વિટી 20% નીચે હોય એવું બને, અને પાછા ઊભા થવાનો સમય ન મળે.
• 3–5 વર્ષ: વચ્ચેનો ગાળો. મિક્સ રાખો, અને લક્ષ્ય જેટલું નજીક આવે એટલું FD કે RDમાં વધારે. જે પાંચ વર્ષનું લક્ષ્ય પાછળ ઠેલી શકાય એમ ન હોય, એના માટે બધું ઇક્વિટીમાં ન નાખો.
• 5 વર્ષ અને એથી વધુ (બાળકનું ભણતર, રિટાયરમેન્ટ): અહીં SIPને પાયો બનાવવો વધારે સમજદારીભર્યું છે. મોટું કામ સમય જ કરી આપે છે.
• ઇમર્જન્સી ફંડ: હંમેશા FD, સ્વીપ-ઇન FD કે સેવિંગ્સ ખાતું. કોઈ પણ SIP શરૂ કરતાં પહેલાં આશરે છ મહિનાનો ખર્ચ ત્યાં રાખો. નોકરી જાય કે હોસ્પિટલનું બિલ આવે, તો એ બજાર સુધરે એની રાહ નહીં જુએ.
• 20 કે 30ની ઉંમર અને નિયમિત પગાર: લાંબા ગાળાના મોટા ભાગના પૈસા SIPમાં જઈ શકે. તમારી પાસે દાયકાઓ છે, અને ખરાબ વર્ષો પાર કરવા નિયમિત આવક પણ છે.
• સિનિયર સિટિઝન: વધારા કરતાં નિયમિત આવક વધારે અગત્યની છે. FD (સિનિયર રેટ, ₹1 લાખની TDS મર્યાદા) અને સિનિયર સિટિઝન્સ સેવિંગ્સ સ્કીમ (ઓક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026 માટે 8.2%, પોસ્ટ ઓફિસ કે બેંકમાં ખૂલે) મોટા ભાગના પૈસા માટે બરાબર છે. પણ રિટાયરમેન્ટ 25 વર્ષ કે એથી વધુ ચાલી શકે, એટલે થોડો ઇક્વિટી હિસ્સો ફંડને ભાવવધારા સાથે કદમ મિલાવવામાં મદદ કરે. અમુક નિવૃત્ત લોકો એ ભાગમાંથી SWP દ્વારા પૈસા ઉપાડે છે; આવી ચુકવણી કેટલું ચાલે એ SWP કેલ્ક્યુલેટર બતાવે છે.
• નીચો કે શૂન્ય ટેક્સ સ્લેબ: તમારા માટે FD સરેરાશ આંકડા કહે એના કરતાં સારી પડે. હા, મોંઘવારી તો તમને પણ નડે જ.

બંનેને સાથે વાપરો

મોટા ભાગના પરિવારો માટે આ "આ કે પેલું"નો સવાલ નથી. લક્ષ્ય પ્રમાણે વહેંચણીનો સવાલ છે:

1. પહેલાં ઇમર્જન્સી ફંડ, FD કે સ્વીપ-ઇન ખાતામાં. આશરે છ મહિનાનો ખર્ચ.
2. ત્રણ વર્ષની અંદર જોઈતા પૈસા FDમાં, કે લક્ષ્યના સમય સાથે મેળ ખાય એવી RDમાં. 18 મહિના પછીના કોઈ ખર્ચ માટે બચાવો છો? 18 મહિનાની RD બરાબર બેસી જાય.
3. પાંચ વર્ષ કે એથી દૂરનાં લક્ષ્યના પૈસા SIPમાં.
4. લાંબા ગાળાનું લક્ષ્ય બે-ત્રણ વર્ષ દૂર રહે ત્યારે એ પૈસા ધીમે ધીમે ઇક્વિટીમાંથી FDમાં ખસેડવાનું શરૂ કરો, જેથી છેલ્લી ઘડીનો કડાકો બાજી ન બગાડે.

ધારો કે સુરતમાં નોકરી કરતું કોઈ કપલ મહિને ₹20,000 બચાવે છે. શરૂઆતમાં કદાચ ₹10,000 RDમાં જાય, ઇમર્જન્સી ફંડ ભેગું થાય ત્યાં સુધી, અને ₹10,000 SIPમાં. એ થઈ જાય પછી મોટો ભાગ SIPમાં ખસેડી શકાય, અને RD ફક્ત નજીકનાં લક્ષ્ય માટે રહે.

સૌથી મોટો ફરક પાડતી આદત છે સ્ટેપ-અપ SIP: દર વર્ષે ઇન્ક્રીમેન્ટ આવે એટલે SIP પણ વધારો. મહિને ₹5,000, એકસરખા, 15 વર્ષ સુધી, 12%ની ધારણાએ ₹25.23 લાખ થાય. દર વર્ષે 10% વધારતા જાઓ તો ₹43.42 લાખ. કુલ તમે ₹19.06 લાખ ભર્યા હોય, અને છેલ્લા વર્ષે મહિનાની SIP આશરે ₹18,987 હોય. અપ્રેઝલ પતે એ પછી તરત સ્ટેપ-અપ કરી દો, તો ખાસ ભાર લાગતો નથી.

આટલી ભૂલો ન કરતા, અને નિર્ણય પહેલાંનું નાનું ચેકલિસ્ટ

• પાકા દરને બેસ્ટ-કેસ આંકડા સાથે સરખાવવો. FDનું 6.5% પાકું છે. કોઈ ફંડનું "ગયા વર્ષે 18%" તો દર જ નથી. સરખામણી 10–12%ની સાધારણ લાંબા ગાળાની ધારણા સાથે કરો, અને યાદ રાખો કે રિટર્ન એનાથી ઓછું પણ આવી શકે.
• બજાર પડે ત્યારે SIP બંધ કરી દેવી, કે એક જ વર્ષમાં એનો હિસાબ માંડી દેવો. બજાર નીચે હોય એ જ મહિને તમારા પૈસામાં સૌથી વધુ યુનિટ આવે, અને ઇક્વિટીમાં એક લાલ વર્ષનો કોઈ અર્થ નથી.
• FDનો ટેક્સ ભૂલી જવો. 10% TDSથી 30% સ્લેબનો હિસાબ પતી જતો નથી. બેંક તમારું વ્યાજ ટેક્સ વિભાગને જણાવે છે (એ તમારા AISમાં દેખાય), એટલે ITRમાં એ ન બતાવો તો નોટિસને સામેથી આમંત્રણ આપવા જેવું છે.
• ઇમર્જન્સીના પૈસા ઇક્વિટીમાં. કે એનાથી ઊલટું: 20 વર્ષ પછીના રિટાયરમેન્ટની બચત FDમાં પડી પડી ચૂપચાપ મોંઘવારી સામે હારતી રહે.
• વધારાના 1% માટે એક નાની બેંકમાં ₹5 લાખથી વધુ. રકમ વહેંચી દો.
• "FD કરતાં સારું" એવી ઓફર. બેંકના RM કે એજન્ટ FDના વિકલ્પ તરીકે જે ઇન્શ્યોરન્સ-કમ-સેવિંગ્સ પ્લાન વેચે, એ ઘણી વાર સાંભળવામાં લાગે એના કરતાં ઘણું ઓછું આપે છે. ખરું વાર્ષિક રિટર્ન (IRR) લેખિતમાં માગો.

નિર્ણય લેતાં પહેલાં

1. આ પૈસા મને બરાબર ક્યારે જોઈએ છે? 3 વર્ષથી ઓછા સમયમાં: FD કે RD. 5 વર્ષથી વધુ: SIP.
2. મારી પાસે છ મહિનાનો ખર્ચ સલામત અને તરત હાથમાં આવે એવી જગ્યાએ પહેલેથી પડ્યો છે?
3. મારો સ્લેબ કયો છે? 30%માં FDના વ્યાજનો લગભગ ત્રીજો ભાગ ટેક્સમાં જાય.
4. આવતા વર્ષે આ રકમ 25% ઘટે તો હું ટકી રહીશ કે ગભરાઈને વેચી દઈશ?
5. કોઈ એક બેંકમાં મારા ₹5 લાખથી વધુ છે, વ્યાજ સાથે ગણીને?
6. પગાર વધે ત્યારે હું SIP વધારી શકીશ?

પહેલા સવાલનો જવાબ ઈમાનદારીથી આપો, બાકીનું મોટે ભાગે આપોઆપ ગોઠવાઈ જાય છે.

આ લેખ સામાન્ય માહિતી માટે છે, તમારા માટેની અંગત રોકાણ સલાહ નથી. અહીં વાપરેલાં ઇક્વિટી રિટર્ન ધારણા છે, ગેરંટી નહીં, અને FDના દર વારંવાર બદલાય છે. તાજા દર અને સ્કીમના દસ્તાવેજ જોઈ લો, અને તમારો કેસ ગૂંચવાયેલો હોય તો SEBI-રજિસ્ટર્ડ સલાહકાર સાથે વાત કરો.

આ લેખ Gainly ટીમે સામાન્ય માહિતી માટે લખ્યો છે, રોકાણ કે ટેક્સની સલાહ તરીકે નહીં. રેટ અને નિયમ બદલાતા રહે છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા લેટેસ્ટ ચેક કરી લેજો. કંઈ જૂનું લાગે તો અમને કહેજો. સંપર્ક