₹500માં 100 શેર, પછી ₹400માં 50
રોહને એક કંપનીના 100 શેર ₹500ના ભાવે લીધા. થોડા મહિના પછી ભાવ ₹400 થયો, એટલે એણે બીજા 50 શેર લીધા. હવે બ્રોકરની એપમાં એવરેજ ભાવ ₹466.67 દેખાય છે. આ આંકડો આવ્યો ક્યાંથી, અને ₹450 કેમ નથી?
પહેલી ખરીદીમાં ₹50,000 ગયા અને બીજીમાં ₹20,000. એટલે 150 શેર માટે કુલ ₹70,000, એટલે કે એક શેરના ₹466.67. ₹500 અને ₹400નું સાદું એવરેજ ₹450 થાય, પણ ₹500ના ભાવે એણે બમણા શેર લીધા છે, એટલે એવરેજ એ ભાવ તરફ વધારે ખેંચાય.
₹400ના ભાવે એના 150 શેરની વેલ્યુ ₹60,000 છે. એટલે અત્યારે ₹10,000નું નુકસાન છે, અને ફક્ત મૂકેલા પૈસા પાછા લાવવા માટે પણ ભાવ ફરી ₹466.67 સુધી પહોંચવો જોઈએ.
ફોર્મ્યુલા
એવરેજ ભાવ એટલે કુલ ચૂકવેલા પૈસા ભાગ્યા કુલ શેર:
એવરેજ = (q1 × p1 + q2 × p2 + q3 × p3) ÷ (q1 + q2 + q3)
અહીં q એટલે દરેક ખરીદીના શેર, અને p એટલે એક શેરનો ભાવ. ત્રણથી વધુ વાર લીધા હોય તો અત્યારે તમારી પાસે જેટલા શેર છે એ અને બ્રોકર જે એવરેજ બતાવે એ પહેલી ખરીદીમાં નાખો, પછી નવી ખરીદી ઉમેરો.
એવરેજ ડાઉન કરવું, અને એની બીજી બાજુ
નીચા ભાવે વધુ શેર લો તો એવરેજ નીચે આવે. એવરેજ ડાઉનનો મતલબ બસ આટલો જ. રોહન ₹400ના ભાવે હજી શેર લે તો એનું એવરેજ કેટલું થાય, એ કેલ્ક્યુલેટરના ટેબલમાં દેખાય:
| ₹400ના ભાવે વધારાના શેર | નવું એવરેજ | કુલ રોકાણ |
|---|---|---|
| 0 | ₹466.67 | ₹70,000 |
| 75 | ₹444.44 | ₹1,00,000 |
| 150 | ₹433.33 | ₹1,30,000 |
| 450 | ₹416.67 | ₹2,50,000 |
150 શેર વધુ લે તો ₹400થી ભાવ ફક્ત 8.33% વધે એટલે એવરેજ સુધી પહોંચી જાય. પહેલાં 16.67% વધવો પડતો.
બીજી બાજુ, એક જ કંપનીમાં એના પૈસા ₹70,000થી વધીને ₹1,30,000 થઈ જાય. હવે ભાવ ₹1 ઘટે તો ₹150ને બદલે ₹300નું નુકસાન. નીચો ભાવ સસ્તો સોદો પણ હોઈ શકે, અને બિઝનેસમાં કંઈક ગરબડનો ઇશારો પણ. એવરેજ પરથી એ ખબર ન પડે. ભાવ હજી ઘટી શકે અને પાછો આવશે જ એવી કોઈ ગેરંટી નથી, એટલે ઘણા રોકાણકાર પહેલેથી નક્કી રાખે છે કે એક કંપનીમાં વધુમાં વધુ કેટલા પૈસા મૂકવા. આ પેજ ફક્ત હિસાબ કરે છે, નિર્ણય તમારો.
બોનસ શેર અને સ્પ્લિટ
બોનસમાં કંપની મફત શેર આપે. તમારો કુલ ખર્ચ એટલો જ રહે અને શેર વધે, એટલે એવરેજ ઘટે. માનો કે તમારી પાસે ₹500ના ભાવે લીધેલા 100 શેર છે અને કંપની 1:1 બોનસ આપે. 100 બોનસ શેરને ₹0ના ભાવની ખરીદી તરીકે નાખો, એટલે એવરેજ ₹250 આવશે.
સ્પ્લિટમાં પણ છેવટે આવું જ થાય. એક શેરના પાંચ થાય તો શેરને 5થી ગુણો અને ભાવને 5થી ભાગો. ₹500ના 100 શેર ₹100ના 500 શેર બની જાય, કુલ તો ₹50,000 જ. આ બેમાંથી એકેયથી તમે જાતે પૈસાદાર નથી થતા, કારણ કે બજારનો ભાવ પણ એ જ પ્રમાણમાં ઘટી જાય.
બ્રોકરનું એવરેજ થોડું અલગ કેમ આવે
આ કેલ્ક્યુલેટર ફક્ત શેરનો ભાવ ગણે છે. બ્રોકરેજ, STT, સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી, એક્સચેન્જ ચાર્જ અને GST એમાં નથી. અમુક બ્રોકર આ ચાર્જ એવરેજમાં ઉમેરી દે, એટલે એમનો આંકડો થોડા પૈસા વધારે આવી શકે.
ટેક્સમાં એવરેજ ભાવ નથી ગણાતો. ડીમેટ ખાતામાં જે શેર પહેલાં લીધા એ પહેલાં વેચાયા ગણાય (first in, first out). દરેક ખરીદીનો પોતાનો ભાવ અને પોતાના 12 મહિના ગણાય. 12 મહિનાની અંદર વેચો તો નફા પર 20% વત્તા 4% સેસ લાગે. 12 મહિના પછી વર્ષે ₹1.25 લાખથી ઉપરના નફા પર 12.5% વત્તા સેસ.
નક્કી તારીખે થોડું થોડું ખરીદવું, એ જ SIPનો વિચાર છે. IPOમાં શેર મળ્યા હોય તો IPO લિસ્ટિંગ ગેઇન કેલ્ક્યુલેટર લિસ્ટિંગના દિવસનો નફો કે નુકસાન બતાવે.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
શેરનો એવરેજ ભાવ કેવી રીતે કાઢવો?
દરેક ખરીદીના શેરને એના ભાવ સાથે ગુણો, બધું ઉમેરો, અને કુલ શેરથી ભાગો. ₹500ના 100 શેર અને ₹400ના 50 શેરમાં 150 શેરના ₹70,000 થયા, એટલે એવરેજ ₹466.67. બંને ભાવનું સાદું એવરેજ ₹450 થાય, પણ એ સાચો જવાબ નથી.
શેરમાં એવરેજ ડાઉન એટલે શું?
તમારી પાસે હોય એ જ કંપનીના શેર તમારા એવરેજથી નીચા ભાવે વધુ લેવા, જેથી એવરેજ નીચે આવે. ₹466.67ના એવરેજવાળા 150 શેરમાં ₹400ના ભાવે બીજા 150 ઉમેરો તો નવું એવરેજ ₹433.33 થાય. પણ એક જ કંપનીમાં તમારા પૈસા ₹70,000થી ₹1,30,000 થઈ જાય, એટલે ભાવ હજી ઘટે તો નુકસાન બમણું થાય.
બોનસ શેરથી એવરેજ ભાવ કેટલો બદલાય?
તમારો કુલ ખર્ચ એટલો જ રહે પણ શેર વધે, એટલે એવરેજ ઘટે. 1:1 બોનસમાં ₹500ના ભાવે લીધેલા 100 શેર ₹250ના એવરેજવાળા 200 શેર બની જાય. આ કેલ્ક્યુલેટરમાં બોનસ શેરને ₹0ના ભાવની ખરીદી તરીકે નાખો.
બ્રોકરની એપમાં એવરેજ ભાવ અલગ કેમ દેખાય?
આ કેલ્ક્યુલેટર ફક્ત શેરનો ભાવ ગણે છે, બ્રોકરેજ, STT, સ્ટેમ્પ ડ્યૂટી, એક્સચેન્જ ચાર્જ અને GST નહીં. અમુક બ્રોકર આ ચાર્જ એવરેજમાં ઉમેરે, એટલે એમનો આંકડો થોડા પૈસા વધારે આવી શકે. સ્પ્લિટ કે બોનસ અલગ રીતે નાખ્યું હોય તો પણ ફરક પડે.
કેપિટલ ગેઇન ટેક્સ એવરેજ ભાવ પર ગણાય?
ના. ડીમેટ ખાતામાં જે શેર પહેલાં લીધા એ પહેલાં વેચાયા ગણાય (first in, first out), એટલે દરેક ખરીદીનો પોતાનો ભાવ અને પોતાના 12 મહિના ગણાય. 12 મહિનાની અંદર વેચેલા શેરના નફા પર 20% વત્તા 4% સેસ લાગે. 12 મહિના પછી વર્ષે ₹1.25 લાખથી ઉપરના નફા પર 12.5% વત્તા સેસ લાગે.
કેલ્ક્યુલેટરની જવાબદારી: મનોજ. છેલ્લે ચેક કર્યું: 21-10-2026. દર અને નિયમો ઓફિશિયલ સ્રોત સાથે મેળવીને ચેક કરીએ છીએ. કંઈ બદલાયું હોય તો અમને જણાવજો. સંપર્ક
