વ્યાજ પર વ્યાજ, રૂપિયામાં
ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજ (કમ્પાઉન્ડ ઇન્ટરેસ્ટ) એટલે મળેલું વ્યાજ મૂળ રકમમાં ભળી જાય અને પછી એના પર પણ વ્યાજ મળે. ₹1 લાખ વર્ષે 8% પર, વાર્ષિક કમ્પાઉન્ડિંગ સાથે, 10 વર્ષ માટે મૂકી રાખો. એ આશરે ₹2,15,893 થાય. એ જ ₹1 લાખ પર સાદું વ્યાજ ફક્ત ₹80,000 મળે. એટલે કમ્પાઉન્ડિંગથી ₹35,893 વધારે મળ્યા, ફક્ત એટલા માટે કે વ્યાજ પણ વ્યાજ કમાતું રહ્યું.
સમય જેમ વધે એમ ફેર પણ વધે. એ જ ₹1 લાખ 30 વર્ષ રાખો તો આશરે ₹10.06 લાખ થાય. સાદા વ્યાજે ફક્ત ₹3.4 લાખ.
ફોર્મ્યુલા
A = P × (1 + r ÷ n)n × t
- P એટલે શરૂઆતની રકમ
- r એટલે વાર્ષિક વ્યાજ દર દશાંશમાં (8% એટલે 0.08)
- n એટલે વર્ષમાં કેટલી વાર વ્યાજ ઉમેરાય
- t એટલે કેટલાં વર્ષ
મળેલું વ્યાજ એટલે A માંથી P બાદ કરો એ. સાદું વ્યાજ એટલે ફક્ત P × r × t.
વાર્ષિક, ત્રિમાસિક, માસિક કે દૈનિક
વ્યાજ જેટલી વધારે વાર ઉમેરાય એટલું વધારે મળે, પણ ફેર લોકો ધારે એના કરતાં નાનો હોય છે. એ જ ₹1 લાખ, 8% પર, 10 વર્ષ માટે:
| કમ્પાઉન્ડિંગ | 10 વર્ષ પછી રકમ | અસરકારક વાર્ષિક દર |
|---|---|---|
| વાર્ષિક | ₹2,15,893 | 8.00% |
| છ માસિક | ₹2,19,112 | 8.16% |
| ત્રિમાસિક | ₹2,20,804 | 8.24% |
| માસિક | ₹2,21,964 | 8.30% |
| દૈનિક | ₹2,22,535 | 8.33% |
વાર્ષિકથી ત્રિમાસિક પર જાઓ તો આશરે ₹4,900 વધે. માસિકથી દૈનિક પર જાઓ તો ₹600 પણ નહીં. બે ડિપોઝિટ સરખાવો ત્યારે જાહેર કરેલો દર નહીં, અસરકારક વાર્ષિક દર જુઓ. મોટા ભાગની બેંક FD અને RDમાં ત્રિમાસિક કમ્પાઉન્ડિંગ હોય છે, અને FD કેલ્ક્યુલેટર તથા RD કેલ્ક્યુલેટર એ જ રીતે ગણે છે.
દર મહિને પૈસા ઉમેરો તો
દર મહિને થોડું ઉમેરતા રહો તો છેલ્લું ખાનું ભરો. ₹1 લાખથી શરૂ કરો, દર મહિનાના અંતે ₹5,000 ઉમેરો, 8% પર 10 વર્ષ, તો આશરે ₹11.17 લાખ થાય. તમે ₹7 લાખ ભર્યા, એટલે ₹4.17 લાખ વ્યાજ. દરેક ઉમેરેલી રકમ જે મહિને જાય ત્યારથી એ જ દરે વ્યાજ કમાય.
ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડ માટે SIP કેલ્ક્યુલેટર વાપરો. એમાં રિટર્ન નક્કી દરે નથી મળતું અને એની કોઈ ગેરંટી નથી.
ઝટ ચકાસણી માટે 72નો નિયમ
72ને વ્યાજ દરથી ભાગો એટલે પૈસા ડબલ થતાં આશરે કેટલાં વર્ષ લાગે એ ખબર પડે. 8% પર 9 વર્ષ, અને કેલ્ક્યુલેટર પણ એ જ કહે છે: ₹1 લાખ 9 વર્ષમાં આશરે ₹1,99,900 થાય. 12% પર નિયમ 6 વર્ષ કહે, અને કેલ્ક્યુલેટર ₹1,97,382 બતાવે. મનમાં આંકડો ચકાસવા માટે બરાબર, ચોક્કસ પ્લાનિંગ માટે નહીં.
વારંવાર પૂછાતા સવાલ
કમ્પાઉન્ડ ઇન્ટરેસ્ટની ફોર્મ્યુલા શું છે?
A = P × (1 + r ÷ n)^(n × t). P એટલે શરૂઆતની રકમ, r એટલે વાર્ષિક દર દશાંશમાં, n એટલે વર્ષમાં કેટલી વાર વ્યાજ ઉમેરાય અને t એટલે કેટલાં વર્ષ. A માંથી P બાદ કરો એટલે મળેલું વ્યાજ.
સાદા વ્યાજ અને ચક્રવૃદ્ધિ વ્યાજમાં શું ફેર?
સાદું વ્યાજ ફક્ત મૂળ રકમ પર મળે. ચક્રવૃદ્ધિમાં પહેલાં ઉમેરાયેલા વ્યાજ પર પણ વ્યાજ મળે. ₹1 લાખ 8% પર 10 વર્ષ રાખો તો સાદું વ્યાજ ₹80,000 અને વાર્ષિક કમ્પાઉન્ડિંગથી ₹1,15,893, એટલે ₹35,893 વધારે.
માસિક કમ્પાઉન્ડિંગ સારું કે ત્રિમાસિક?
એક જ દરે માસિકમાં થોડું વધારે મળે. ₹1 લાખ 8% પર 10 વર્ષમાં ત્રિમાસિક કમ્પાઉન્ડિંગથી ₹2,20,804 અને માસિકથી ₹2,21,964 થાય. બે ડિપોઝિટ સરખાવવી હોય તો અસરકારક વાર્ષિક દર જુઓ, અહીં 8.24% અને 8.30%.
72નો નિયમ શું છે?
72ને વાર્ષિક વ્યાજ દરથી ભાગો એટલે પૈસા ડબલ થતાં આશરે કેટલાં વર્ષ લાગે એ ખબર પડે. 8% પર આશરે 9 વર્ષ. કેલ્ક્યુલેટર પણ બતાવે છે કે 8% પર ₹1 લાખ 9 વર્ષમાં ₹1,99,900 થાય, એટલે નિયમ લગભગ સાચો પડે.
દર મહિને રકમ ઉમેરી શકાય?
હા. છેલ્લા ખાનામાં લખો. દરેક રકમ મહિનાના અંતે ઉમેરાય અને ત્યારથી એ જ દરે વ્યાજ કમાય. ₹1 લાખ સાથે દર મહિને ₹5,000 ઉમેરો, 8% પર 10 વર્ષ, તો આશરે ₹11.17 લાખ થાય. એમાં ₹4.17 લાખ વ્યાજ.
કેલ્ક્યુલેટરની જવાબદારી: મનોજ. છેલ્લે ચેક કર્યું: 19-10-2026. દર અને નિયમો ઓફિશિયલ સ્રોત સાથે મેળવીને ચેક કરીએ છીએ. કંઈ બદલાયું હોય તો અમને જણાવજો. સંપર્ક
