રોકાણ

STP એટલે શું: એકસામટી રકમ હપ્તે હપ્તે ઇક્વિટીમાં કેવી રીતે નાખવી

STP એકસામટી રકમને થોડા મહિનામાં ધીમે ધીમે ઇક્વિટીમાં નાખે છે. બજાર ચડે તો એનો કેટલો ખર્ચ, પડે તો કેટલી બચત, અને દરેક ટ્રાન્સફર પર ટેક્સ કેવી રીતે લાગે, બધું અહીં છે.

બાર ચાર્ટ જેમાં ₹6 લાખનો 12 મહિનાનો STP ચાર બજાર સ્થિતિમાં એક વર્ષ પછી એક સાથે રોકાણની સરખામણીમાં બતાવ્યો છે: બેમાં ₹89,280 અને ₹30,290 આગળ, બાકીના બેમાં ₹20,002 અને ₹85,624 પાછળ
6%વાળા લિક્વિડ ફંડમાંથી 12 મહિનામાં ₹6 લાખનો ટ્રાન્સફર vs પહેલા દિવસે આખું રોકાણ: ચાર કાલ્પનિક બજાર સ્થિતિમાં એક વર્ષ પછીનો ફરક.

કોઈ પણ ફંડ હાઉસની એપમાં STPનો ઓપ્શન ખોલો, તો ફોર્મ નાનું જ હોય છે. "ક્યાંથી" સ્કીમ, "ક્યાં" સ્કીમ, રકમ, કેટલા સમયે, શરૂઆતની તારીખ અને કેટલા હપ્તા. આખી પ્રોડક્ટ લગભગ આટલી જ છે. આ ખાના એ કામ કરે છે કે ઓછા રિસ્કવાળા ફંડમાં મૂકેલી તમારી એકસામટી રકમ થોડી થોડી કરીને, નક્કી ટુકડામાં, ઇક્વિટી ફંડમાં જાય. એટલે આખી રકમ કોઈ એક ખરાબ દિવસે અંદર ન જાય.

એ ખરાબ દિવસની બીકથી જ લોકો આ સ્ક્રીન શોધતા આવે છે. ધારો કે દસ વર્ષ પછીના કોઈ લક્ષ્ય માટે તમારી પાસે ₹6 લાખ છે. આજે આખા નાખી દીધા અને આવતા મહિને બજાર 15% પડ્યું તો? બસ આ એક બીકના કારણે ઘણા લોકોના પૈસા વર્ષો સુધી સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં જ પડ્યા રહે છે. સિસ્ટમેટિક ટ્રાન્સફર પ્લાન આનો સામાન્ય વચ્ચેનો રસ્તો છે. એ કામ કરે છે, પણ મફત નથી. બજાર સીધું ઉપર જાય તો એનો ખર્ચ થાય, દરેક ટ્રાન્સફર પર થોડો ટેક્સ બને, અને એક સાથે રોકાણ કરવા કરતાં એ હંમેશા સારું નથી નીકળતું. નીચે જોઈએ કે એ શું કરે છે, એની કિંમત શું છે, બજારના ચાર જુદા રસ્તામાં ₹6 લાખનો હિસાબ, અને છેલ્લે એ ફોર્મ કેવી રીતે ભરવું.

STP ખરેખર છે શું

ફોર્મની પાછળ, STP એટલે તમારા મ્યુચ્યુઅલ ફંડને આપેલી એક સ્ટેન્ડિંગ સૂચના: દર મહિને (કે અઠવાડિયે) નક્કી તારીખે ફંડ Aમાંથી નક્કી રકમ વેચો અને એનાથી ફંડ B ખરીદો. બંને ફંડ એક જ ફંડ હાઉસના હોવા જોઈએ. SEBIનો જુલાઈ 2026નો સર્ક્યુલર પણ એને આ જ રીતે સમજાવે છે: એક સ્કીમમાંથી રિડેમ્પશન અને એ જ મ્યુચ્યુઅલ ફંડની બીજી સ્કીમમાં સબ્સ્ક્રિપ્શન.

ફંડ Aમાં પૈસા રાહ જુએ છે. મોટા ભાગે એ લિક્વિડ ફંડ હોય, જે બહુ ટૂંકી મુદત (91 દિવસ સુધી)ના ડેટ પેપર રાખે છે, એટલે એની વેલ્યૂ ભાગ્યે જ હલે. અમુક લોકો આર્બિટ્રાજ ફંડ વાપરે છે, જે કેશ અને ફ્યુચર્સ બજારના નાના ભાવફરકમાંથી કમાય છે અને ટેક્સમાં ઇક્વિટી જેવું ગણાય છે. ફંડ B એ ઇક્વિટી ફંડ છે જેમાં તમારે ખરેખર રોકાણ કરવું છે.

સીધી વાત છે, STP એક જાતની SIP જ છે, બસ એના પૈસા તમારા પગારમાંથી નહીં, તમારી પોતાની મૂકેલી એકસામટી રકમમાંથી આવે છે. રાહ જોતા પૈસા લિક્વિડ ફંડનું રિટર્ન કમાય છે (છેલ્લા એક વર્ષમાં આશરે 6–6.5%), મોટી બેંકના સેવિંગ્સ એકાઉન્ટના 2.5% નહીં.

દરેક ટ્રાન્સફરની તારીખે શું થાય

એક વાર રજિસ્ટર થઈ જાય, પછીનું બધું ફંડ હાઉસ કરે. દરેક STP તારીખે એ નક્કી રકમના લિક્વિડ ફંડ યુનિટ વેચે અને એ દિવસની NAV પર ઇક્વિટી ફંડ ખરીદે. તમારા સ્ટેટમેન્ટમાં એ બે એન્ટ્રી તરીકે દેખાય, એક લિક્વિડ ફંડમાંથી બહાર અને એક ઇક્વિટી ફંડમાં અંદર. હપ્તા પૂરા થાય, કે બેલેન્સ ખૂટે, એટલે STP આપમેળે બંધ થઈ જાય.

ફિક્સ્ડ STPમાં દર વખતે એટલી જ રકમ જાય, અને મોટા ભાગના લોકો માટે આ જ બરાબર છે. કેપિટલ એપ્રિસિએશન STPમાં ફક્ત સોર્સ ફંડનો નફો જાય. ફ્લેક્સી STPમાં બજાર પડ્યું હોય તો વધારે અને ચડ્યું હોય તો ઓછી રકમ જાય, અને એની ફોર્મ્યુલા દરેક ફંડ હાઉસની અલગ હોય.

મોટા ભાગના ફંડ હાઉસ રોજ, અઠવાડિયે, મહિને કે દર ત્રણ મહિને ટ્રાન્સફરનો ઓપ્શન આપે છે અને ઓછામાં ઓછા અમુક હપ્તા માંગે છે. દાખલા તરીકે, HSBC મ્યુચ્યુઅલ ફંડ ઓછામાં ઓછા 6 હપ્તા માંગે છે, દરેક ₹500નો (એના લિક્વિડ ફંડમાંથી ₹1,000), અને સોર્સ ફંડમાં ઓછામાં ઓછા ₹6,000. બીજા ફંડ હાઉસની પોતાની લિમિટ હોય છે.

તમારા ફંડ બ્રોકર મારફતે ડીમેટમાં હોય, તો ત્યાં STPની સ્ટેન્ડિંગ સૂચના હજી નથી મળતી. એ જ SEBI સર્ક્યુલરે ડીમેટ હોલ્ડિંગ પર યુનિટ આધારિત STP માટે 31 જાન્યુઆરી 2027 અને રકમ આધારિત STP માટે 30 એપ્રિલ 2027ની ડેડલાઇન આપી છે.

₹6 લાખ: લમસમ vs 6 મહિનાનો STP vs 12 મહિનાનો STP

હિસાબ આવો છે: તમારી પાસે ₹6 લાખ છે. પહેલો રસ્તો, પહેલા જ દિવસે બધા પૈસા ઇક્વિટી ફંડમાં. બીજો, વર્ષે 6% કમાતા લિક્વિડ ફંડમાં મૂકો અને 6 મહિના સુધી દર મહિનાના અંતે ₹1 લાખ ટ્રાન્સફર કરો. ત્રીજો, 12 મહિના સુધી દર મહિને ₹50,000. છેલ્લા ટ્રાન્સફરમાં લિક્વિડ ફંડમાં બચેલું વ્યાજ પણ સાથે જતું રહે.

આવતા વર્ષે બજાર શું કરશે એ કોઈને ખબર નથી, એટલે પહેલા 12 મહિના માટે ચાર કાલ્પનિક રસ્તા લીધા છે. ટેબલમાં દરેક રીતની વેલ્યૂ 12મા મહિનાના અંતે છે, ટેક્સ પહેલાં.

પહેલા વર્ષે બજારપહેલા દિવસે લમસમ6 મહિનાનો STP12 મહિનાનો STP
ધીમે ધીમે વધ્યું, વર્ષે 12%₹6,72,000₹6,61,230₹6,51,998
4 મહિનામાં 20% પડ્યું, 12મા મહિના સુધીમાં પાછું શરૂઆત પર₹6,00,000₹7,10,103₹6,89,280
જોરદાર તેજી, વર્ષમાં 30% ઉપર₹7,80,000₹7,30,094₹6,94,376
6 મહિના ચડ્યું, પછી એ ટોચથી 20% પડ્યું₹5,07,984₹4,99,843₹5,38,274

કોઈ કોલમ દરેક લાઇનમાં નથી જીતતી. બજાર સીધું ઉપર જાય તો લમસમ ચોખ્ખું જીતે, અને લાંબા ગાળે ભારતીય ઇક્વિટી પડવાનાં વર્ષો કરતાં વધારે વર્ષો ચડી છે. એટલે કાગળ પર લમસમ વધારે વાર આગળ નીકળે છે.

ઘટાડાવાળા કેસમાં 6 મહિનાનો STP સૌથી આગળ રહ્યો, કારણ કે એના ટ્રાન્સફર નીચા ભાવે થયા. ઘટાડો વર્ષના અંતે આવ્યો ત્યારે 12 મહિનાનો STP સૌથી સારો રહ્યો, કારણ કે એના અડધા પૈસા ત્યારે પણ લિક્વિડ ફંડમાં હતા. એ જ લાઇનમાં 6 મહિનાવાળા STPએ ટોચની નજીક ખરીદ્યું અને સૌથી પાછળ રહ્યો.

હવે કોણ જીત્યું એ નહીં, રેન્જ જુઓ. લમસમ ₹5.08 લાખથી ₹7.80 લાખની વચ્ચે ગમે ત્યાં પૂરું થાય. 12 મહિનાનો STP ₹5.38 લાખથી ₹6.94 લાખની વચ્ચે. STPમાંથી ખરેખર મળે છે એ આ નાની રેન્જ જ છે. (આ રસ્તા ફક્ત દાખલા છે, અંદાજ નહીં.)

બજાર બસ ચડતું જ રહે તો STP કેટલો મોંઘો પડે

સૌથી સીધો કેસ લો: દસ વર્ષ સુધી દર વર્ષે 12%. પહેલા દિવસે મૂકેલા ₹6 લાખ લમસમ કેલ્ક્યુલેટર પર 10 વર્ષમાં ₹18,63,509 થાય. STP માટે અમે પહેલા વર્ષના અંતની વેલ્યૂ લીધી અને બાકીનાં નવ વર્ષ એ જ 12% પર વધારી.

રીત (દર વર્ષે 12%વાળું બજાર)1 વર્ષ પછી10 વર્ષ પછીલમસમથી કેટલું પાછળ
પહેલા દિવસે લમસમ₹6,72,000₹18,63,509કંઈ નહીં
6 મહિનાનો STP₹6,61,230₹18,33,643₹29,866
12 મહિનાનો STP₹6,51,998₹18,08,042₹55,467

એટલે કે સીધા ચડતા બજારમાં 12 મહિનાનો STP છેલ્લી રકમના આશરે 3% ખાઈ જાય, અને 6 મહિનાવાળો એનાથી અડધું. રોકાણ કરતાં જ ઘટાડો આવે એની સામે આ વીમાનું પ્રીમિયમ છે એમ ગણો. દસ વર્ષમાં ₹55,000 ચૂકવવા જેવા છે કે નહીં, એ એના પર છે કે બે મહિના પછી તમારા ₹6 લાખ ₹4.8 લાખ દેખાય તો તમે શું કરો. બધું વેચીને પાછા FD તરફ દોડી જાઓ એવા હો, તો આ પ્રીમિયમ સસ્તું છે.

એક બીજી સરખામણી. ઘણા લોકો "STP" એવી રીતે કરે કે પૈસા સેવિંગ્સ એકાઉન્ટમાં રાખે અને દર મહિને ₹50,000 જાતે નાખે. 2.5% પર એ રાહ જોતા પૈસા વર્ષમાં આશરે ₹8,000 કમાય, જ્યારે 6%વાળા લિક્વિડ ફંડમાં આશરે ₹19,700. એટલે લગભગ ₹11,500નું નુકસાન, અને પાછું જે મહિને લોકો ભૂલી જાય કે "થોડો ઘટાડો આવે પછી નાખીએ" કરીને બેસી રહે, એ તો અલગ.

ટેક્સ: દરેક ટ્રાન્સફર એક વેચાણ છે

દરેક STP ટ્રાન્સફર સોર્સ ફંડમાંથી રિડેમ્પશન છે, એટલે દરેક વખતે થોડો કેપિટલ ગેન બને. ઇક્વિટીવાળી બાજુએ ટ્રાન્સફર વખતે કોઈ ટેક્સ નહીં; એ તો તમે છેલ્લે વેચો ત્યારે જ લાગે.

લિક્વિડ ફંડ સોર્સ હોય તો. 1 એપ્રિલ 2023 કે પછી ખરીદેલા યુનિટ "સ્પેસિફાઇડ મ્યુચ્યુઅલ ફંડ" (65%થી વધારે ડેટમાં) ગણાય, એટલે નફા પર તમારા સ્લેબ રેટથી ટેક્સ લાગે, ભલે ગમે તેટલો સમય રાખ્યા હોય. ICICI પ્રુડેન્શિયલ AMCનો 2026-27નો ટેક્સ રેકનર ઇન્કમ-ટેક્સ એક્ટ 2025 મુજબ આ સ્પષ્ટ બતાવે છે. રેસિડેન્ટ રોકાણકારના આ નફા પર TDS નથી કપાતો, એટલે ITRમાં એ જાતે બતાવવો પડે. રકમ નાની હોય, પણ તમારા AISમાં તો દેખાવાની જ, અને CAMS કે KFintechના કેપિટલ ગેન સ્ટેટમેન્ટમાં દરેક ટ્રાન્સફર લખેલો હોય છે.

આર્બિટ્રાજ ફંડ સોર્સ હોય તો. ટેક્સ ઇક્વિટી જેવો. 12 મહિના કે ઓછો સમય રાખેલા યુનિટ પર શોર્ટ-ટર્મ ગેન 20% (નવા એક્ટનું સેક્શન 196), ઉપર 4% સેસ. ₹1.25 લાખની છૂટ ફક્ત લોંગ-ટર્મ ગેન પર છે, એટલે અહીં કામ ન આવે.

અમારા ₹6 લાખવાળા દાખલામાં ટ્રાન્સફર દ્વારા લિક્વિડ ફંડનો નફો 6 મહિનાના STPમાં ₹10,389 અને 12 મહિનાવાળામાં ₹19,674 થાય. 4% સેસ ઉમેરીને ટેક્સ:

સોર્સ ફંડ અને તમારો સ્લેબટેક્સ, 6 મહિનાનો STPટેક્સ, 12 મહિનાનો STP
લિક્વિડ ફંડ, 5% સ્લેબ₹540₹1,023
લિક્વિડ ફંડ, 10% સ્લેબ₹1,080₹2,046
લિક્વિડ ફંડ, 20% સ્લેબ₹2,161₹4,092
લિક્વિડ ફંડ, 30% સ્લેબ₹3,241₹6,138
આર્બિટ્રાજ ફંડ, કોઈ પણ સ્લેબ₹2,161₹4,092

આર્બિટ્રાજવાળી લાઇનમાં ધાર્યું છે કે એ પણ લિક્વિડ ફંડ જેટલું 6% કમાય. છેલ્લા એક વર્ષમાં બંને કેટેગરી આશરે 6–7%ની આસપાસ રહી છે, પણ ટૂંકા ગાળાના વ્યાજ દર સાથે એ ઉપર-નીચે થતું રહે.

તો 30% સ્લેબમાં આર્બિટ્રાજ ફંડ ₹6 લાખના 12 મહિનાના STP પર આશરે ₹2,000 બચાવે, કે ₹25 લાખ પર આશરે ₹8,500. 20% સ્લેબ કે એથી નીચે લિક્વિડ ફંડ એટલું જ સારું કે વધારે સારું છે, અને સહેલું પણ. આર્બિટ્રાજ ફંડની પોતાની માથાકૂટ છે: ઘણા ફંડ 15 દિવસની અંદર વેચો તો 0.25% એક્ઝિટ લોડ લે છે (HDFC અને ICICI પ્રુડેન્શિયલે 2026ના મધ્યમાં આ 30 દિવસથી ઘટાડીને 15 દિવસ કર્યું), એટલે પહેલો ટ્રાન્સફર એ સમય પછી રાખો.

દરેક ખરીદી પર 0.005% સ્ટેમ્પ ડ્યુટી લાગે, STP ટ્રાન્સફર પર પણ (નિપ્પોન ઇન્ડિયા MF એ સમજાવે છે): ₹6 લાખ પર ₹30. ઇક્વિટી ફંડમાં દરેક ટ્રાન્સફરની પોતાની ઘડિયાળ ચાલે: લોંગ-ટર્મ ટેક્સ માટે 12 મહિના, અને ફંડના એક્ઝિટ લોડ માટે પણ ઘણી વાર 12 મહિના. સોર્સ ફંડ પસંદ કરતાં પહેલાં ઇન્કમ ટેક્સ કેલ્ક્યુલેટર પર જોઈ લો કે તમારી આવક કયા સ્લેબમાં આવે છે.

STP શું સાચવે છે, અને શું નથી સાચવી શકતો

STP અફસોસ સામે કામ આવે છે. લમસમમાં સૌથી ખરાબ એ થાય કે ઘટાડાના આગલા અઠવાડિયે જ બધું નાખી દીધું હોય, અને શરૂઆતના થોડા મહિના માટે STP એ જોખમ કાઢી નાખે છે. રાહ જોતા પૈસા સેવિંગ્સ એકાઉન્ટનું વ્યાજ નહીં, લિક્વિડ ફંડનું રિટર્ન કમાય છે. અને બધું આપમેળે થાય, એટલે "બજાર બહુ ઉપર છે, એક મહિનો હજી રાહ જોઈએ"વાળી વાત જ ખતમ. આ જ વાતમાં ઘણી એકસામટી રકમ ક્યારેય રોકાણ જ નથી થતી.

પણ આ ત્યારે જ કામ કરે જ્યારે બજાર પડે ત્યારે પણ STP ચાલુ રહે. એ લાલ મહિના માટે તો STP બનાવ્યો હતો. ત્યારે જ બંધ કરી દો, તો બચાવનું પ્રીમિયમ ભર્યું અને જે ભાગમાં ફાયદો મળે એ જ છોડી દીધો.

શું નથી સાચવી શકતો: ચડતા બજારમાં, જે વધારે સામાન્ય છે, એનો ખર્ચ થાય. અમારા સીધા દાખલામાં દસ વર્ષમાં ₹55,467. દરેક ટ્રાન્સફર સોર્સ ફંડમાંથી ટેક્સવાળું વેચાણ છે, અને બધું ITRમાં જાય. સોર્સ ફંડ એ જ ફંડ હાઉસનું હોવું જોઈએ, એટલે પૈસા ક્યાં મૂકવા એની પસંદગી ઓછી રહે. અને એ ફક્ત શરૂઆતના થોડા મહિના બચાવે છે. ત્રીજા વર્ષે બજાર 30% પડે, તો STPવાળા પૈસા પણ લમસમની જેમ જ પડશે.

6 મહિના કે 12 મહિના?

મોટા ભાગના લોકો માટે 6થી 12 મહિનાની વચ્ચે, દર મહિને. 3 મહિનાથી ઓછામાં બચાવ બહુ ઓછો મળે. 12 મહિનાથી વધારેમાં તમે મોટે ભાગે ઇક્વિટીની બહાર રહેવાની કિંમત જ ચૂકવો. 24 કે 36 મહિનાના STP ઘણી વાર ફક્ત બીક હોય છે, જેને સ્ટ્રેટેજીનું નામ આપી દીધું હોય.

નિર્ણય આ વાતથી કરો કે આ રકમ તમારા પહેલેથી ઇક્વિટીમાં રહેલા પૈસાની સરખામણીમાં કેટલી મોટી છે:

  • અત્યારની ઇક્વિટી સામે નાની (ફંડમાં પહેલેથી ₹30 લાખ છે અને આ ₹6 લાખ છે): લમસમ, કે 3–6 મહિનાનો STP.
  • ઇક્વિટીમાં પહેલી વાર મોટી રકમ, કે તમારી બાકીની બધી હોલ્ડિંગ કરતાં પણ મોટી: 12 મહિના. બીજા જ મહિને ક્રેશ આવે તો ઘણા લોકો કાયમ માટે ઇક્વિટીથી દૂર થઈ જાય, અને એ નુકસાન ₹55,000ના ઓછા રિટર્ન કરતાં ઘણું મોટું છે.
  • આ બંનેની વચ્ચે: 6 મહિના સારો ડિફોલ્ટ છે.

"બજાર ઓલ-ટાઇમ હાઈ પર છે" એમ વિચારીને STP લાંબો ન ખેંચો. ચડતા બજારમાં એ ઘણી વાર ઓલ-ટાઇમ હાઈ પર જ હોય. અને રોજના કે અઠવાડિયાના ટ્રાન્સફરથી મહિનાવાળા કરતાં ખાસ ફરક નથી પડતો, બસ કેપિટલ ગેન રિપોર્ટમાં ભીડ વધે.

STP, SIP કે સીધું લમસમ: જેવા પૈસા, એવી રીત

SIP એ પૈસા માટે છે જે તમે દર મહિને કમાશો. લમસમ અને STP એ પૈસા માટે છે જે તમારી પાસે પહેલેથી છે.

તમારી સ્થિતિશું બંધબેસે
દર મહિને પગારમાંથી બચતSIP. તમારો હિસાબ SIP કેલ્ક્યુલેટર પર જુઓ
એકસામટી રકમ, લક્ષ્ય 7+ વર્ષ દૂર, ઇક્વિટીની ચડ-ઊતરની ટેવ છેલમસમ, કે નાનો STP
એકસામટી રકમ, ઇક્વિટીમાં પહેલા મોટા પૈસા, કે ખબર છે કે ગભરાઈ જશો6–12 મહિનાનો STP
રકમ 3 વર્ષની અંદર જોઈએ છેબેમાંથી એક પણ નહીં. FD કે કોઈ ડેટ ઓપ્શન; FD કેલ્ક્યુલેટર જુઓ
રિટાયર છો, ફંડમાંથી દર મહિને આવક જોઈએ છેઊંધી રીત, એટલે કે SWP. કેટલાં વર્ષ ચાલશે એ SWP કેલ્ક્યુલેટર પર જુઓ

STP તમારી માસિક SIPની જગ્યા નથી લેતો. SIP ચાલુ રાખો અને STPને અલગ, એક વારનું કામ ગણો. ખાસ બોનસનો સવાલ હોય, તો બોનસ લમસમમાં નાખવું કે SIPમાં વાળી પોસ્ટ વધારે વિગતમાં જાય છે, અને SIP vs FD એ પૈસાની વાત કરે છે જે ઘટે એ તમને પોસાય એમ નથી.

ફોર્મ ભરીએ: ₹6 લાખનો 12 મહિનાનો STP

ઉપરના ટેબલવાળો 12 મહિનાનો રસ્તો, એ જ રીતે જેમ તમે ફંડ હાઉસની એપ કે વેબસાઇટ, MF Central કે તમારા પ્લેટફોર્મ પર ખરેખર કરશો. બ્રાન્ચમાં પેપર ફોર્મ ભરો તો પણ આ જ વિગતો માંગે.

1. પહેલાં ઇક્વિટી ફંડ નક્કી કરો. દસ વર્ષ સુધી સાથે રહેવાનો નિર્ણય આ છે; STP તો ફક્ત પૈસા પહોંચાડવાનો રસ્તો છે. બંને ફંડ એક જ ફંડ હાઉસના જોઈએ, એટલે જો પહેલાં લિક્વિડ ફંડ લીધું અને પછી એ ફંડ હાઉસનું જે ઇક્વિટી ફંડ હોય એ લઈ લીધું, તો ઘણી વાર કોઈ સામાન્ય ફંડમાં ફસાઈ જવાય. લક્ષ્ય વિશે પણ સાચું વિચારો. 5 વર્ષથી ઓછું દૂર હોય (7 કે વધારે હોય તો સારું), તો આ પૈસા ઇક્વિટીમાં જવા જ ન જોઈએ, STP હોય કે ન હોય. નોકરી જાય કે કોઈને હોસ્પિટલમાં દાખલ કરવા પડે ત્યારે જે પૈસા જોઈએ, એ પણ આમાં ન નાખતા.

2. ₹6 લાખ એ જ ફંડ હાઉસના લિક્વિડ ફંડમાં નાખો. 30% સ્લેબ અને મોટી રકમ હોય તો એનું આર્બિટ્રાજ ફંડ. થોડા વધારે રિટર્ન માટે ક્રેડિટ રિસ્ક કે મીડિયમ ડ્યુરેશન ફંડ ન લેતા. એ પડી પણ શકે, અને પાર્કિંગ ફંડનું એક જ કામ છે, કંટાળાજનક રહેવું. યુનિટ ફાળવાય એટલે તમારો ફોલિયો બને, અને STP એ ફોલિયો પર રજિસ્ટર થાય.

3. સોર્સ અને ટાર્ગેટ. "ક્યાંથી"માં લિક્વિડ ફંડ, "ક્યાં"માં તમારું ઇક્વિટી ફંડ. ઇક્વિટી ફંડનો સાચો પ્લાન પસંદ કર્યો છે એ ચેક કરો (ડાયરેક્ટ કે રેગ્યુલર, ગ્રોથ કે IDCW). આ ખાનું ખોટું પડવું સહેલું છે અને પછી સુધારવું માથાકૂટવાળું.

4. પ્રકાર, રકમ, કેટલા સમયે, કેટલા હપ્તા. ફિક્સ્ડ STP, ₹50,000, દર મહિને, 12 હપ્તા. 6 મહિનાવાળા રસ્તામાં ₹1 લાખના 6 હપ્તા. બંને HSBCના 6 હપ્તા જેવી લિમિટ આરામથી પાર કરે છે.

5. શરૂઆતની તારીખ, અને એક્ઝિટ લોડનો સમય. તારીખ નક્કી કરતાં પહેલાં બંને ફંડનો એક્ઝિટ લોડ જોઈ લો. આર્બિટ્રાજ ફંડ હોય તો પહેલો ટ્રાન્સફર 15 દિવસ પછી જ રાખો, નહીં તો એ જે યુનિટ વેચે એના પર 0.25% લાગે. ઇક્વિટીની બાજુએ દરેક હપ્તાની એક્ઝિટ લોડની પોતાની 12 મહિનાની ઘડિયાળ ચાલે, એટલે આ પૈસાને અડકવાના નથી.

6. બચેલા પૈસા. ₹50,000ના 12 ટ્રાન્સફર તમારા ₹6 લાખ તો લઈ જાય, પણ લિક્વિડ ફંડનું વ્યાજ પાછળ રહી જાય. અમારા ટેબલમાં એ છેલ્લા ટ્રાન્સફરમાં ગણ્યું છે; અસલમાં એ તમારે જાતે ખસેડવું પડે. છેલ્લા હપ્તા પછીના મહિનાનું ફોન રિમાઇન્ડર મૂકો અને એ રકમ પણ સ્વિચ કરી દો.

7. આવતો જુલાઈ. ITR ભરતી વખતે CAMS કે KFintechનું કેપિટલ ગેન સ્ટેટમેન્ટ ડાઉનલોડ કરો. દરેક ટ્રાન્સફર એમાં હશે, અને એનો નફો તમારા સ્લેબ રેટથી ITRમાં જાય.

એ પછી અસલી કામ એક જ છે, એને અડવું નહીં. અને વર્ષો પછી લક્ષ્ય બે વર્ષ દૂર હોય ત્યારે આ જ ફોર્મ ઊંધું કામ કરે: ઇક્વિટી ફંડમાંથી લિક્વિડ ફંડમાં STP, દર મહિને થોડું થોડું, જેથી બાળકની કોલેજ ફી જે વર્ષે ભરવાની હોય એ વર્ષે એ પૈસા ઇક્વિટીમાં ન પડ્યા હોય.

વારંવાર પૂછાતા સવાલ

મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં STP એટલે શું?

સિસ્ટમેટિક ટ્રાન્સફર પ્લાન એક સ્ટેન્ડિંગ સૂચના છે જેમાં નક્કી સમયે નક્કી રકમ એક ફંડમાંથી એ જ ફંડ હાઉસના બીજા ફંડમાં જાય, મોટે ભાગે લિક્વિડ ફંડમાંથી ઇક્વિટી ફંડમાં. દરેક ટ્રાન્સફર પહેલા ફંડમાંથી રિડેમ્પશન અને બીજામાં ખરીદી છે. લોકો એકસામટી રકમ એક દિવસે નહીં પણ ધીમે ધીમે રોકવા માટે એ વાપરે છે.

STP સારો કે એક સાથે લમસમ?

હંમેશા STP નહીં. ₹6 લાખના દાખલામાં બજાર ધીમે ધીમે ચડ્યું (એક વર્ષ પછી લમસમ ₹6.72 લાખ vs 12 મહિનાનો STP ₹6.52 લાખ) કે જોરદાર તેજી આવી, ત્યારે લમસમ આગળ રહ્યું, જ્યારે બજાર વર્ષની શરૂઆતમાં કે અંતે પડ્યું ત્યારે STP આગળ રહ્યો. STP પરિણામની રેન્જ નાની કરે છે, વધારે રિટર્નનું વચન નથી આપતો.

STP પર ટેક્સ કેવી રીતે લાગે?

દરેક ટ્રાન્સફર સોર્સ ફંડમાંથી વેચાણ છે. 1 એપ્રિલ 2023 પછી ખરીદેલા લિક્વિડ ફંડ યુનિટના નફા પર તમારા સ્લેબ રેટથી ટેક્સ લાગે, અને આર્બિટ્રાજ ફંડમાં 12 મહિના સુધી રાખેલા યુનિટ પર 20% વત્તા સેસ. 6%વાળા લિક્વિડ ફંડમાંથી 12 મહિનામાં ₹6 લાખ ટ્રાન્સફર કરો તો નફો આશરે ₹19,674 થાય, એટલે 30% સ્લેબમાં ટેક્સ આશરે ₹6,138.

6 મહિનાનો STP લેવો કે 12 મહિનાનો?

મોટા ભાગના લોકો માટે 6–12 મહિના પૂરતા છે. રકમ પહેલેથી ઇક્વિટીમાં રહેલા પૈસાની સરખામણીમાં નાની હોય તો એક સાથે નાખો કે 3–6 મહિના રાખો; ઇક્વિટીમાં પહેલું મોટું રોકાણ હોય તો 12 મહિના બરાબર છે. એથી લાંબું ભાગ્યે જ ફાયદો આપે: સતત ચડતા બજારમાં ₹6 લાખ પર 12 મહિનાનો STP 10 વર્ષ પછી લમસમથી આશરે ₹55,000 પાછળ રહ્યો.

STP માટે લિક્વિડ ફંડ લેવું કે આર્બિટ્રાજ ફંડ?

30% સ્લેબ અને મોટી રકમ હોય તો આર્બિટ્રાજ ફંડ થોડો ટેક્સ બચાવી શકે, ₹6 લાખ પર 12 મહિનામાં આશરે ₹2,000, કારણ કે શોર્ટ-ટર્મ ગેન પર 30%ને બદલે 20% લાગે. ઘણા આર્બિટ્રાજ ફંડ 15 દિવસમાં વેચો તો 0.25% એક્ઝિટ લોડ લે છે, એ જોઈ લો. 20% સ્લેબ કે એથી નીચે લિક્વિડ ફંડ સહેલું છે અને એટલું જ સારું.

બે અલગ ફંડ હાઉસ વચ્ચે કે ડીમેટ યુનિટ પર STP થઈ શકે?

ના, બંને ફંડ એક જ ફંડ હાઉસના હોવા જોઈએ; બીજા ફંડ હાઉસમાં પૈસા લઈ જવા હોય તો જાતે વેચીને જાતે રોકવા પડે. ડીમેટમાં રાખેલા મ્યુચ્યુઅલ ફંડ યુનિટ પર STPની સ્ટેન્ડિંગ સૂચના હજી નથી મળતી. SEBIએ યુનિટ આધારિત STP માટે 31 જાન્યુઆરી 2027 અને રકમ આધારિત માટે 30 એપ્રિલ 2027ની ડેડલાઇન આપી છે.

આ લેખ Gainly ટીમે સામાન્ય માહિતી માટે લખ્યો છે, રોકાણ કે ટેક્સની સલાહ તરીકે નહીં. રેટ અને નિયમ બદલાતા રહે છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા લેટેસ્ટ ચેક કરી લેજો. કંઈ જૂનું લાગે તો અમને કહેજો. સંપર્ક