રોકાણ

રૂલ ઓફ 72: FD, PPF અને ઇક્વિટીમાં પૈસા કેટલાં વર્ષે ડબલ થાય

72ને વર્ષના રિટર્નથી ભાગો એટલે આશરે ખબર પડે કે પૈસા કેટલાં વર્ષે ડબલ થશે. આ રૂલ અસલી કેલ્ક્યુલેટરના આંકડા સાથે ચકાસ્યો છે, અને મોંઘવારી, ટેક્સ અને ક્રેડિટ કાર્ડમાં એ શું કહે છે એ પણ.

રૂલ ઓફ 72 મુજબ પૈસા ડબલ થવાનાં વર્ષ બતાવતો બાર ચાર્ટ: 4% પર 18 વર્ષ, 6.5% પર આશરે 11, 7.1% પર આશરે 10 અને 12%ની ધારણાએ 6 વર્ષ
72 ÷ રેટ મુજબ ડબલ થવાનાં વર્ષ: 4%નું પોસ્ટ ઓફિસ સેવિંગ્સ, 6.5%ની FD, 7.1%નું PPF અને 12%ની ધારણાવાળી ઇક્વિટી.

બેંકનો RM હોય, LIC એજન્ટ હોય કે મોબાઇલ પર આવતી ફાઇનાન્સની રીલ, બધા પાસે એક જ લાઇન હોય: "તમારા પૈસા ડબલ થઈ જશે." કેટલા વર્ષમાં, એ બહુ ઓછા લોકો કહે છે. રૂલ ઓફ 72 આ જવાબ તમને મનમાં જ, આશરે પાંચ સેકન્ડમાં આપી દે છે, કોઈ એપ કે એક્સેલ વગર.

72ને વર્ષના રિટર્નથી ભાગો. જે જવાબ આવે, આશરે એટલાં વર્ષમાં તમારા પૈસા ડબલ થાય. 6.5%ની FD? આશરે 11 વર્ષ. ઇક્વિટીમાં 12% ધારીએ તો? આશરે 6 વર્ષ. આગળ જોઈએ કે એ ખરેખર કેટલો નજીક આવે છે, મોંઘવારી અને ટેક્સમાં શું કહે છે, અને ક્યાં ખોટો પડે છે.

આખો રૂલ આટલો જ: 72 ÷ રેટ

પૈસા ડબલ થવાનાં વર્ષ ≈ 72 ÷ વર્ષનું રિટર્ન (%માં)

રેટને સાદો આંકડો ગણીને ભાગો. 8% એટલે 72 ÷ 8, એટલે કે 9 વર્ષ. 6% પર 12 વર્ષ. 9% પર 8 વર્ષ.

એ ઊંધું પણ ચાલે. કેટલાં વર્ષ છે એ ખબર હોય, તો 72 ÷ વર્ષ કરવાથી ખબર પડે કે વર્ષે કેટલું રિટર્ન જોઈએ. ₹2 લાખને 8 વર્ષમાં ₹4 લાખ બનાવવા છે? વર્ષે આશરે 9% જોઈએ (72 ÷ 8). 5 વર્ષમાં? વર્ષે આશરે 14.4%, જે ભારતમાં કોઈ FD નથી આપતી.

આ રૂલ કમ્પાઉન્ડિંગ ધારીને ચાલે છે: વ્યાજ પર પણ વ્યાજ ચડે, અને વચ્ચે કંઈ ઉમેરાય નહીં કે ઉપડે નહીં. ક્યુમ્યુલેટિવ FD, KVP કે મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં એક વારનું રોકાણ આ રીતે જ ચાલે. સાદા વ્યાજ અને દર મહિનાની SIPમાં એ બેસતો નથી. એની વાત આગળ કરીએ.

72 જ કેમ, 70 કે 100 કેમ નહીં

સાદા વ્યાજ (સિમ્પલ ઇન્ટરેસ્ટ)માં પૈસા ડબલ થતાં 100 ÷ રેટ વર્ષ લાગે. 8% સાદા વ્યાજે 12.5 વર્ષ. કમ્પાઉન્ડિંગમાં એ વહેલું થાય, કારણ કે વ્યાજ પોતે પણ કમાવા લાગે, એટલે ભાગવાનો આંકડો 100થી ઘટીને આશરે 70ની આસપાસ આવી જાય.

એકદમ સાચા જવાબ માટે લોગરિધમ જોઈએ (log 2 ÷ log(1 + રેટ)), જે બેંકના કાઉન્ટર પર કોઈ નથી કરતું. આપણે સામાન્ય રીતે જે રેટ જોઈએ છીએ, 4%થી 15%, એમાં સાચાં વર્ષ 72 ÷ રેટની ઘણાં નજીક આવે. 72 જ કેમ, 70 કેમ નહીં? મોટે ભાગે સગવડ માટે. 72ને 2, 3, 4, 6, 8, 9 અને 12થી સહેલાઈથી ભાગી શકાય, એટલે મનમાં ગણતરી સહેલી રહે. અને આ રૂલ 8%ની આસપાસ સૌથી સાચો પડે, જ્યાં FD, PPF અને નાની બચત યોજનાઓ ચાલે છે.

આ રીત જૂની છે. રૂલ ઓફ 72 વિશે વિકિપીડિયાનું પેજ કહે છે કે 1494માં વેનિસમાં છપાયેલી લુકા પાચોલીની ગણિતની ચોપડીમાં પણ એ મળે છે. અમુક લોકો 70 કે 69.3 વાપરે છે, જે બહુ નીચા રેટ પર વધારે સારા બેસે. રોજના હિસાબ માટે 72 બરાબર છે.

FD, PPF, KVP અને ઇક્વિટીમાં પૈસા કેટલાં વર્ષે ડબલ થાય

મોટા ભાગના લોકો જ્યાં પૈસા રાખે છે, ત્યાં રૂલ અને સાચા સમયની સરખામણી આ રહી.

પૈસા ક્યાં છેરેટ72 ÷ રેટડબલ થવાનો સાચો સમય
મોટી બેંકનું સેવિંગ્સ ખાતુંઆશરે 2.5%28.8 વર્ષઆશરે 28 વર્ષ
પોસ્ટ ઓફિસ સેવિંગ્સ ખાતું4%18 વર્ષ17.7 વર્ષ
મોટી બેંકની FD (ત્રિમાસિક કમ્પાઉન્ડિંગ)6.5%11.1 વર્ષ10.75 વર્ષ
PPF (વાર્ષિક કમ્પાઉન્ડિંગ)7.1%10.1 વર્ષ10.1 વર્ષ
કિસાન વિકાસ પત્ર7.5%9.6 વર્ષ115 મહિના (9 વર્ષ 7 મહિના)
સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંકની FD8%9 વર્ષ8.75 વર્ષ
ઇક્વિટી ફંડ (ધારણા, ગેરંટી નહીં)12%6 વર્ષ6.1 વર્ષ

સૌથી ચોખ્ખો પુરાવો KVP છે. પોસ્ટ ઓફિસ એને પૈસા ડબલ કરતી સ્કીમ તરીકે જ વેચે છે, અને 7.5% પર એની 115 મહિનાની મેચ્યોરિટી આ જ ગણતરીમાંથી આવે છે. રૂલ કહે 9.6 વર્ષ; 115 મહિના એટલે 9.58 વર્ષ. PPFનો 7.1%, KVPનો 7.5% અને પોસ્ટ ઓફિસ સેવિંગ્સનો 4%, ત્રણેય ઓક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026 માટે બદલાયા વગર છે, સરકારની ત્રિમાસિક જાહેરાત મુજબ.

બેંક FDના દર વધારે વાર બદલાય. SBIનો કાર્ડ રેટ 5–10 વર્ષ માટે અત્યારે 6.05% છે, એટલે SBIની લાંબી FD આશરે 12 વર્ષે ડબલ થાય (72 ÷ 6.05). આ લેવલે રેટમાં દરેક 1%નો વધારો ડબલ થવાનો સમય એક વર્ષ કે એથી વધુ ઘટાડી દે.

ટેબલનો સીધો અર્થ: સલામત જગ્યાએ પૈસા આશરે દાયકે એક વાર ડબલ થાય. એનાથી ઝડપી જોઈએ તો બજારનું જોખમ લેવું પડે, અને બજારનું રિટર્ન સીધી લાઇનમાં નથી આવતું. 3–5 વર્ષ દૂરના લક્ષ્ય માટે ડબલ કરવાનો સવાલ જ નથી; પૈસા સલામત રહે એ જ પૂરતું. 15–20 વર્ષ દૂરના લક્ષ્યમાં 10ને બદલે દર 6 વર્ષે ડબલ થવું બહુ મોટો ફરક પાડે, જે આગળના ભાગમાં દેખાશે.

કેલ્ક્યુલેટર પર રૂલની ચકાસણી

લમસમ કેલ્ક્યુલેટરમાં ₹1 લાખ, 12% અને 6 વર્ષ નાખો, તો ₹1,97,382 આવે. પૂરા ₹2 લાખ નહીં, પણ ઘણું નજીક. 8% પર 9 વર્ષમાં ₹1,99,900. 15% પર 5 વર્ષમાં ₹2,01,136, કારણ કે રૂલના 4.8 વર્ષને 5 કરી દીધા.

FD કેલ્ક્યુલેટર પર ₹1 લાખ, 6.5%, ત્રિમાસિક કમ્પાઉન્ડિંગ સાથે 10.75 વર્ષમાં ₹1,99,997 થાય. રૂલે 11.1 વર્ષ કહ્યાં હતાં. FD થોડી ઝડપી છે, કારણ કે ત્રિમાસિક કમ્પાઉન્ડિંગથી 6.5% ખરેખર વર્ષે 6.66% જેવું કામ કરે, અને 72 ÷ 6.66 = 10.8.

થોડી વાર ડબલ થાય તો કેટલું થાય

હવે એ જ ₹1 લાખ 12%ની ધારણાએ 30 વર્ષ સુધી એમ જ રહેવા દો.

કેટલાં વર્ષ પછીરૂલ ઓફ 72 મુજબકેલ્ક્યુલેટરમાં
6 વર્ષ₹2 લાખ₹1,97,382
12 વર્ષ₹4 લાખ₹3,89,598
18 વર્ષ₹8 લાખ₹7,68,997
24 વર્ષ₹16 લાખ₹15,17,863
30 વર્ષ₹32 લાખ₹29,95,992

ફરક વધતો જાય છે કારણ કે રૂલ 6.12 વર્ષને 6 ગણી લે છે, અને આ નાની ભૂલ પણ કમ્પાઉન્ડ થાય છે. અંદાજ માટે રૂલ સરસ છે. પ્લાન બનાવવો હોય તો કેલ્ક્યુલેટર ચલાવો.

છેલ્લી લાઇન જુઓ. 24મા અને 30મા વર્ષની વચ્ચે પૈસા ₹15.18 લાખથી ₹29.96 લાખ થઈ જાય. આ એક છેલ્લું ડબલ ₹14.8 લાખ ઉમેરે છે, જે પહેલાં 24 વર્ષની આખી કમાણી કરતાં પણ વધારે છે. છ વર્ષ મોડા શરૂ કરો તો પરિણામનો છઠ્ઠો ભાગ નહીં, અડધો ભાગ જાય. 31ને બદલે 25 વર્ષે શરૂ કરવાની સાચી દલીલ આ જ છે.

એ જ ₹1 લાખ PPFના 7.1% પર 30 વર્ષમાં આશરે ત્રણ વાર ડબલ થઈને ₹7.83 લાખ થાય. સલામત, ટેક્સ-ફ્રી, અને ઇક્વિટીના આંકડાનો આશરે ચોથો ભાગ, જો ઇક્વિટી ખરેખર 12% આપે તો. આ "જો" નાનું નથી, એની વાત પણ કરીશું.

મોંઘવારીવાળું રૂપ: ભાવ કેટલાં વર્ષે ડબલ થાય

આ રૂલ ભાવ પર પણ ચાલે. 72 ÷ મોંઘવારી દર કહે કે કેટલાં વર્ષમાં વસ્તુઓના ભાવ ડબલ થશે, એટલે કે તમારા રૂપિયામાંથી અડધું જ આવશે.

MoSPIના CPI આંકડા મુજબ ઓગસ્ટ 2026માં છૂટક મોંઘવારી 4.82% હતી, અને RBI આ વર્ષ માટે આશરે 5.2% ધારે છે. 5% પર ભાવ આશરે 14 વર્ષે ડબલ થાય (72 ÷ 5 = 14.4). ઘરખર્ચ માટે ઘણા પ્લાનર 6% ગણે છે, કારણ કે સ્કૂલની ફી અને દવાખાનાનો ખર્ચ CPI કરતાં ઝડપથી વધે છે. 6% પર ભાવ દર 12 વર્ષે ડબલ.

ધારો કે તમારા ઘરનો મહિનાનો ખર્ચ આજે ₹50,000 છે. એને લમસમ કેલ્ક્યુલેટરમાં 6%ના રોકાણની જેમ નાખો, તો આ જ રહેણીકરણી 12 વર્ષ પછી મહિને ₹1,00,610 અને 24 વર્ષ પછી મહિને ₹2,02,447ની પડશે. તમે આજે 36ના છો અને 60એ રિટાયર થવું છે, તો ફક્ત આ જ રીતે જીવવા માટે આજના ખર્ચથી આશરે ચાર ગણું જોઈએ. રિટાયરમેન્ટ કેલ્ક્યુલેટર આ હિસાબ જાતે ગણી લે છે.

અસલી રિટર્ન, ઝડપી રીતે

પૈસા 12 વર્ષે ડબલ થયા અને ભાવ પણ 12 વર્ષે ડબલ થયા, તો ખરેખર તમારા હાથમાં કંઈ વધારે નથી આવ્યું. એટલે રિટર્નમાંથી મોંઘવારી બાદ કરો, પછી 72થી ભાગો. ઇક્વિટીમાં 12% ધારો અને મોંઘવારી 6% હોય, તો આશરે 6% અસલી બચે, એટલે તમારા પૈસાની ખરીદશક્તિ આશરે 12 વર્ષે ડબલ થાય (એકદમ સાચી ગણતરીએ 12.6). 5% મોંઘવારી સામે 6.5%ની FD આશરે 1.5% અસલી આપે. 72 ÷ 1.5 = 48 વર્ષ. સાચો જવાબ 44ની નજીક છે. જે ગણો તે, FD તમારી ખરીદશક્તિને માંડ હલાવે છે, અને એ પણ ટેક્સ પહેલાંની વાત છે.

ટેક્સ પછી ડબલ થવામાં વધારે સમય

FDનું વ્યાજ તમારી આવકમાં ઉમેરાય અને એના પર દર વર્ષે સ્લેબ રેટ મુજબ ટેક્સ લાગે, ક્યુમ્યુલેટિવ FDમાં પણ. 30% સ્લેબમાં 4% સેસ સાથે વ્યાજના દરેક રૂપિયા પર 31.2% ટેક્સ. ત્યારે 6.5%ની FD ટેક્સ પછી આશરે 4.47% આપે, અને 72 ÷ 4.47 આશરે 16 વર્ષ થાય, 11 નહીં. લમસમ કેલ્ક્યુલેટર પર 4.47%એ 16 વર્ષમાં ₹2,01,310 થાય. એકલો ટેક્સ પાંચ વર્ષ ઉમેરી દે છે.

ઉપરથી મોંઘવારી ઉમેરો તો હાલત વધારે ખરાબ. ટેક્સ પછી 4.47% અને મોંઘવારી 6%, એટલે વર્ષે આશરે 1.4%નું માઇનસ અસલી રિટર્ન. ખરીદશક્તિની રીતે આ પૈસા ક્યારેય ડબલ નથી થતા. ધીમે ધીમે ઘટે છે.

ઇક્વિટી મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ટેક્સ ફક્ત વેચો ત્યારે લાગે: વર્ષે ₹1.25 લાખથી વધુ લોંગ-ટર્મ નફા પર 12.5%, 12 મહિના કે ઓછું રાખ્યું હોય તો 20%, ઉપરથી સેસ. 12%એ 6 વર્ષમાં ₹1 લાખ પર ₹97,382નો નફો થાય, જે ₹1.25 લાખથી ઓછો છે. એ વર્ષે આ એક જ લોંગ-ટર્મ નફો હોય તો ટેક્સ શૂન્ય. ડબલ થવાનો સમય લગભગ એટલો જ રહે. મોટી રકમ પર થોડો ટેક્સ લાગશે, પણ એ છેલ્લે એક જ વાર, દર વર્ષે નહીં.

તમે નીચા સ્લેબમાં હો કે રિબેટ પછી ટેક્સ ન આવતો હોય, તો FDનો 11 વર્ષનો આંકડો જ ચાલે. તમારું વ્યાજ કયા સ્લેબમાં પડે છે એ ઇન્કમ ટેક્સ કેલ્ક્યુલેટર પર જુઓ, અને TDS તથા ફોર્મ 121 માટે FDના વ્યાજ પર ટેક્સ વિશેનો લેખ વાંચો.

ક્યાં કામ લાગે: દેવું અને "પૈસા ડબલ" વાળી ઓફર

આ રૂલ કોઈ પણ ગાળા પર ચાલે, બસ રેટ અને જવાબ એક જ ગાળાના હોવા જોઈએ. મહિનાનો રેટ નાખશો તો જવાબ મહિનામાં આવશે.

ક્રેડિટ કાર્ડનું દેવું. મોટા ભાગનાં કાર્ડ બાકી રકમ પર મહિને આશરે 3–3.75% વ્યાજ લે છે (સ્ટેટમેન્ટમાં ફાઇનાન્સ ચાર્જ તરીકે દેખાય). મહિને 3.5% પર 72 ÷ 3.5 આશરે 20 મહિના. ₹50,000 બાકી રાખ્યા અને કંઈ ન ભર્યું, તો લેટ ફી અને વ્યાજ પરના GST પહેલાં જ એ બે વર્ષની અંદર ₹1 લાખ તરફ જવા લાગે. કોઈ પણ રોકાણ પહેલાં કાર્ડનું બાકી ચૂકવી દો. એકસાથે ન થાય તો ઘણા ઓછા રેટવાળી પર્સનલ લોન સામાન્ય રીતે સસ્તી પડે; પર્સનલ લોન EMI કેલ્ક્યુલેટર બતાવશે કે મહિનાનો હપ્તો કેટલો આવે.

પૈસા ડબલ કરવાનાં વચન. રૂલને ઊંધો ચલાવો. 3 વર્ષમાં ડબલ માટે રૂલ મુજબ વર્ષે આશરે 24% જોઈએ (સાચી ગણતરીએ 26%). 2 વર્ષમાં ડબલ માટે આશરે 36% (સાચી ગણતરીએ 41%). કોઈ બેંક FD કે સરકારી સ્કીમ આની આસપાસ પણ નથી. એટલે કોઈ ચિટ સ્કીમ, WhatsAppનું ટ્રેડિંગ ટિપ્સ ગ્રુપ કે ચેનવાળો પ્લાન બે-ત્રણ વર્ષમાં "પાકું ડબલ" કહે, તો ત્યાંથી જ પાછા વળી જાઓ. એક રૂપિયો નાખતાં પહેલાં જુઓ કે એ કંપની SEBI કે RBIમાં રજિસ્ટર્ડ છે કે નહીં.

ધીમાં વચન પણ પકડાઈ જાય. સિંગલ-પ્રીમિયમ પોલિસી જે "20 વર્ષમાં પૈસા ડબલ" કરે, એ વર્ષે આશરે 3.6% પડે (72 ÷ 20). આ તો પોસ્ટ ઓફિસ સેવિંગ્સ ખાતા કરતાં પણ ઓછું છે.

ત્રણ ગણા અને ચાર ગણા: 114 અને 144ના રૂલ

આ જ રૂલના બે ભાઈ:

  • 114 ÷ રેટ = ત્રણ ગણા થવાનાં વર્ષ. 12% પર 9.5 વર્ષ. લમસમ કેલ્ક્યુલેટર પર ₹1 લાખ 10 વર્ષમાં ₹3,10,585 થાય, એટલે 3.1 ગણા.
  • 144 ÷ રેટ = ચાર ગણા થવાનાં વર્ષ. આ બસ બે વાર ડબલ થવું છે. 12% પર 12 વર્ષ; કેલ્ક્યુલેટર ₹3,89,598 બતાવે, એટલે 3.9 ગણા.

PPFના 7.1% પર એક વારની રકમ આશરે 16 વર્ષે ત્રણ ગણી થાય (114 ÷ 7.1). કોઈ પ્રસંગમાં કોઈ કહે કે એનો પ્લોટ "15 વર્ષમાં ત્રણ ગણો થઈ ગયો", ત્યારે આ કામ લાગે. એ વર્ષે આશરે 7.6% થયું, પોસ્ટ ઓફિસની સ્કીમ જેટલું જ, અને એ પણ સ્ટેમ્પ ડ્યુટી અને મેઇન્ટેનન્સ ગણ્યા પહેલાં.

આ રૂલ ક્યાં ટૂંકો પડે

  • એ અંદાજ છે. આશરે 6%થી 10%ની વચ્ચે લગભગ એકદમ સાચો પડે. ઊંચા રેટ પર ઓછું બતાવે: 24% પર 3 વર્ષ કહે જ્યારે ખરેખર 3.2 લાગે, 36% પર 2 કહે જ્યારે 2.25 લાગે. બહુ નીચા રેટ પર થોડું વધારે બતાવે.
  • એ એક વારની રકમ માટે છે, SIP માટે નહીં. મહિને ₹5,000ની SIP 12%ની ધારણાએ 6 વર્ષ પછી SIP કેલ્ક્યુલેટર પર ₹5,28,785 બતાવે, જ્યારે તમે ₹3,60,000 ભર્યા. આ 1.47 ગણા છે, કારણ કે મોટા ભાગના પૈસા પાછળથી ગયા. ભરેલી રકમ આશરે ડબલ થતાં લગભગ 10 વર્ષ લાગે (₹6 લાખ પર ₹11.62 લાખ). દર વર્ષે પ્રીમિયમ ભરવાની પોલિસીમાં પણ આ જ તકલીફ છે. SIPનું સાચું રિટર્ન XIRRથી મપાય, જે SIP રિટર્ન કેવી રીતે મપાય એ લેખમાં સમજાવ્યું છે.
  • બજારનું રિટર્ન એકસરખું નથી રહેતું. 12% એક સરેરાશ ધારણા છે. પૈસા જોઈએ એની બરાબર પહેલાં એક ખરાબ વર્ષ આવે, તો ડબલ થવામાં વર્ષો વધી જાય. રૂલ કહે છે કે સરેરાશ ટકી રહે તો શું થાય, એ નહીં કે ટકશે જ. અને એમાં ગયા વર્ષનો આંકડો ન નાખો: જે ફંડે ગયા વર્ષે 25% આપ્યા, એ "દર 3 વર્ષે ડબલ" નથી થતું. ઇક્વિટી માટે 10–12% ગણીને ચાલો, અને યાદ રાખો કે ઓછું પણ આવી શકે.
  • રેટ બદલાય છે. FD ઓછા રેટે રિન્યૂ થાય, કે PPFનો રેટ બદલાય, તો ત્યારથી ડબલ થવાનો સમય પણ બદલાય.
  • ટેક્સ અને મોંઘવારીની એને કંઈ ખબર નથી, જ્યાં સુધી તમે એમાં એ રેટ ન નાખો જે ખરેખર તમારા હાથમાં રહે છે.

30 વર્ષે યાદ રાખવા જેવા ડબલ થવાના ચાર આંકડા

આ આખી વાતમાંથી ફક્ત ચાર આંકડા યાદ રાખવા હોય, તો આ રાખો. પહેલા ત્રણ એ જગ્યા છે જ્યાં નોકરિયાત માણસના લાંબા ગાળાના પૈસા મોટે ભાગે જાય છે. ચોથો એ છે જે આ ત્રણેયની સામે કામ કરે છે.

શુંરેટઆશરે કેટલાં વર્ષે ડબલ30 વર્ષે મૂકેલા ₹1 લાખ, 60 વર્ષે
FD, ટેક્સ પછી (30% સ્લેબ)4.47%16 વર્ષ₹3.71 લાખ
PPF7.1%10 વર્ષ₹7.83 લાખ
ઇક્વિટી ફંડ (ધારણા)12%6 વર્ષ₹29.96 લાખ
ભાવ, 5% મોંઘવારીએ5%14 વર્ષઆજનો ₹1 લાખનો ખર્ચ ₹4.32 લાખનો થાય

પહેલાં છેલ્લી લાઇન વાંચો, કારણ કે બાકીની ત્રણનો અર્થ એનાથી બદલાઈ જાય છે. 5% મોંઘવારીએ 30 વર્ષમાં ભાવ આશરે 4.3 ગણા થાય. ટેક્સ કપાયા પછીની FD 3.7 ગણી થાય. એટલે ઊંચા સ્લેબમાં હોય એવો 30 વર્ષનો માણસ રિટાયરમેન્ટના પૈસા FDમાં રાખીને રિન્યૂ કરતો રહે, તો 60એ એની પાસે રૂપિયા વધારે હશે, પણ એમાંથી આવશે ઓછું. બેંકના કાઉન્ટર પર આ કોઈ મોઢે નહીં કહે, પણ હિસાબ આ જ છે.

PPF ભાવ કરતાં આશરે 1.8 ગણું આગળ રહે (₹4.32 લાખ સામે ₹7.83 લાખ), ટેક્સ-ફ્રી અને બજારના જોખમ વગર. ઘણા પ્લાનર ઘરખર્ચ માટે ગણે છે એમ 6% મોંઘવારી લો, તો આજનો ₹1 લાખનો ખર્ચ ₹5.74 લાખનો થાય, અને PPFની સરસાઈ ઘટીને આશરે 1.4 ગણી રહે. લાંબા ગાળાના સલામત ભાગ માટે આ સારો પાયો છે, અમીર થવાનો રસ્તો નહીં. ઇક્વિટી, જો 12% ખરેખર મળે તો, ભાવ કરતાં આશરે 7 ગણી આગળ રહે. આ "જો"ને કારણે જ ટેબલમાં "ધારણા" લખ્યું છે, અને પ્લાન એક પાકા આંકડા પર નહીં, રેન્જ પર બનાવવો.

ટેબલમાં એક વાત દેખાતી નથી: સમય. ચારેય લાઇન 30 વર્ષ ધારે છે. 36એ શરૂ કરો તો 24 વર્ષ જ મળે, એટલે ઇક્વિટીમાં એક ડબલ ઓછું: એ જ ₹1 લાખ પર ₹29.96 લાખને બદલે ₹15.18 લાખ. છ વર્ષ રાહ જોવામાં અડધું પરિણામ જાય. "પગાર થોડો વધે પછી શરૂ કરીશું" ને બદલે 30એ શરૂ કરવાની આખી દલીલ આ જ છે.

એટલે જે પૈસાને દાયકાઓ સુધી અડવાના નથી, એની વહેંચણી સીધી છે. આવતાં થોડાં વર્ષમાં જોઈતા પૈસા FDમાં, લાંબા ગાળાનો સ્થિર ભાગ PPFમાં, અને 60 માટેનો મોટો ભાગ ઇક્વિટીમાં, એ યાદ રાખીને કે એના 12% ફક્ત અંદાજ છે. અસલી પૈસા લગાવતાં પહેલાં રૂપિયામાં બાજુ બાજુમાં સરખામણી જોઈ લો. SIP vs FD વાળા લેખમાં એ જ કર્યું છે, SIP સામે RD અને લમસમ સામે FD, જે 72થી ભાગાકાર નથી કરી શકતો.

વારંવાર પૂછાતા સવાલ

રૂલ ઓફ 72 એટલે શું?

72ને વર્ષના રિટર્નથી ભાગો, તો આશરે ખબર પડે કે કમ્પાઉન્ડિંગ સાથે એક વારની રકમ કેટલાં વર્ષે ડબલ થાય. 8% પર 9 વર્ષ, 12% પર 6 વર્ષ. એ ઊંધું પણ ચાલે: 72 ÷ વર્ષ કરો તો ખબર પડે કે વર્ષે કેટલું રિટર્ન જોઈએ.

FDમાં પૈસા કેટલાં વર્ષે ડબલ થાય?

6.5% પર ત્રિમાસિક કમ્પાઉન્ડિંગ સાથે આશરે 10.75 વર્ષ (રૂલ 11.1 કહે). 8% પર, જે અમુક સ્મોલ ફાઇનાન્સ બેંક આપે છે, આશરે 9 વર્ષ. 30% સ્લેબમાં ટેક્સ પછી 6.5%ની FD આશરે 4.47% આપે, એટલે આશરે 16 વર્ષ લાગે.

કિસાન વિકાસ પત્રમાં પૈસા કેટલા મહિને ડબલ થાય?

અત્યારના 7.5%ના દરે 115 મહિના, એટલે કે 9 વર્ષ 7 મહિના. ઓક્ટોબર–ડિસેમ્બર 2026 માટે આ દર બદલાયો નથી. રૂલ ઓફ 72 મુજબ 9.6 વર્ષ આવે, લગભગ એટલું જ.

રૂલ ઓફ 72 SIPમાં ચાલે?

સીધો નહીં. આ રૂલ એક વારની રકમ માટે છે જે એમ જ વધતી રહે. SIPમાં પૈસા મહિને મહિને જાય, એટલે મહિને ₹5,000 12%ની ધારણાએ 6 વર્ષ પછી ભરેલી રકમના ફક્ત આશરે 1.47 ગણા થાય, અને આશરે 10 વર્ષે ભરેલી રકમ ડબલ થાય.

મોંઘવારીમાં ભાવ કેટલાં વર્ષે ડબલ થાય?

72ને મોંઘવારી દરથી ભાગો. 6% પર ભાવ આશરે 12 વર્ષે ડબલ થાય, 5% પર આશરે 14 વર્ષે. એટલે આજનો મહિને ₹50,000નો ખર્ચ 6% મોંઘવારીએ 12 વર્ષમાં મહિને આશરે ₹1 લાખ થાય.

રૂલ ઓફ 72 કેટલો સાચો છે?

આશરે 6%થી 10%ની વચ્ચે ઘણો નજીક. ઊંચા રેટ પર ઓછું બતાવે: 24% પર 3 વર્ષ કહે, જ્યારે ખરેખર 3.2 લાગે. ત્રણ ગણા માટે 114 ÷ રેટ અને ચાર ગણા માટે 144 ÷ રેટ વાપરો. સાચા પ્લાનિંગ માટે કેલ્ક્યુલેટર પર ચોક્કસ આંકડો જોઈ લો.

આ લેખ Gainly ટીમે સામાન્ય માહિતી માટે લખ્યો છે, રોકાણ કે ટેક્સની સલાહ તરીકે નહીં. રેટ અને નિયમ બદલાતા રહે છે, એટલે નિર્ણય લેતા પહેલા લેટેસ્ટ ચેક કરી લેજો. કંઈ જૂનું લાગે તો અમને કહેજો. સંપર્ક